I muškarci su je poštovali na gradilištu

„Ovo je priča o ženi koja je pušila ’žitan’, nosila pantalone u vreme kada druge žene nisu, bila poštovana na gradilištu jednako kao i njene muške kolege“, ovako za „Politiku“ najavljuje novo izdanje emisije „Eksploziv“ ( TV Prva, 18.55) novinarka Maja Obradović, a koja je posvećena srpskoj arhitekti Jovanki Bončić Katerinić sa nemačkom diplomom koju je, po svemu sudeći, naše društvo zaboravilo.

- Ova žena, vrhunski intelektualac, ostavila nam je građevine koje i danas koristimo, a mi smo je prepustili zaboravu – dodaje Maja Obradovićeva, koja je sa ekipom putovala od Niša do Sarajeva kako bi ispričala priču o prvoj ženi sa diplomom arhitekture u Nemačkoj.

Iako je projektovala Veterinarski i Učiteljski fakultet u Beogradu, Banski dvor u Banjaluci i Kur salon u Banji Koviljači, i to sve u vremenu između dva rata, kada su iza velikih i važnih dela stajali uglavnom muškarci, za ovu ženu nisu znali čak ni Obradovićkini sagovornici, naše iskusne arhitekte. A Jovanka Bončić Katerinić dobila je i ulicu u nemačkom Darmštatu, gde je diplomirala, a na ovom fakultetu dodeljuje se i nagrada koja nosi njeno ime.

– Fascinirana sam jačinom karaktera te žene, ali i iznenađena da se njeno ime ne spominje čak ni u knjigama studenata koji studiraju arhitekturu – opominje naša sagovornica.

Jovanka Bončić Katerinić rođena je u Nišu, 1887. godine. Osnovnu školu najpre je pohađala u Požarevcu, a potom u Vranju. Gimnaziju u Beogradu završila je 1905, nakon čega je upisala studije arhitekture na Univerzitetu u Beogradu. U poslednjoj godini studija dobila je stipendiju Ministarstva građevine, koja joj je omogućila da nastavi školovanje na Univerzitetu u Darmštatu, u Nemačkoj, gde je stekla dve diplome – arhitekture i inženjerstva.

Bončićeva se 1914. udaje za ukrajinskog inženjera Andreja Katerinića, kog je upoznala na fakultetu. Bežeći od Ruske revolucije, 1922. godine preselili su se u Beograd. Jovanka počinje da radi u Ministarstvu građevine Kraljevine Jugoslavije tokom dvadesetih godina prošlog veka. Do izbijanja Drugog svetskog rata gradila je uglavnom javne zgrade na prostoru današnje Srbije i Bosne i Hercegovine. Zajedno sa arhitektom Petrom Bajalovićem projektovala je, između ostalih, i zgradu Pravnog fakulteta. Gradila je i više osnovnih škola širom Srbije.

Odlikovana je Ordenom Svetog Save 1928. godine, a deset godina kasnije i Ordenom jugoslovenske krune. Na Univerzitetu u Darmštatu dodeljuje se nagrada iz oblasti geologije koja nosi njeno ime, kao priznanje prvoj ženi koja je u Nemačkoj stekla diplomu inženjera, davne 1913. godine. Čak je i berlinski list „Illustrierte Zeitung” objavio reportažu o njenom diplomiranju, uz fotografiju na kojoj je okružena isključivo muškim kolegama.

Da li je ovakva žena zaslužuje da bude zaboravljena?