Romantika bez hotela i buljuka turista

Na poluostrvu Peloponezu, koje se na fotografijama prikazuje u obliku raširene šake s palcem i tri dugačka prsta, bez kažiprsta, još postoje turistički nedovoljno poznati predeli, bez hotelskih kompleksa i masovnog turizma. Tu se nalaze antička arheološka nalazišta i gradići koji potiču iz perioda Vizantije.

U kasno predvečerje, s jugozapada Peloponeza pristigli smo kolima do visoke stene koja kao da je s neba pala u more, i stupili na uzan put koji je s kopna vodio ka njoj. Fantastično, vizantijsko utvrđenje i luka Monemvasija, važi za jedno od najromantičnijih mesta u čitavoj Grčkoj.

Strmom ulicom do tvrđave

Automobili se ostavljaju kod kamene kapije ulaza u grad. Reč „Monemvasija” nastala je od dve grčke reči „moni” i „emvasis”, i u prevodu znači „jedan prolaz”. Unutar Monemvasije nema saobraćaja, i grad čine strme kaldrmisane ulice i kamene kuće. U 13. i 14. veku, za vreme vladavine Vizantije, luka i grad Monemvasija bili su na vrhuncu moći, i važili su za strateški gotovo neosvojivo mesto. Nakon osmanlijskih osvajanja, grad je postepeno izgubio na značaju, i na početku 20. veka u njemu je živelo samo 15 ljudi (danas ih zvanično ima 25).

Monevasija je sastavljena iz gornjeg grada, u kojem su samo ostaci nekoliko crkvi i tvrđava, i donjeg grada koji je naseljen. Do utvrđenja u gornjem delu grada, stiže se strmim stepeništem, iz centra. Osim srednjovekovne, vizantijske crkve koja je trenutno zatvorena za posete, s vrha stene pogled za pamćenje puca na donji grad i pučinu.

Pored crkve, tokom letnjih meseci jedini hlad čini krošnja velikog rogača, mediteranskog drveta čiji je „medni i čokoladni” izduženi plod jestiv i može da posluži kao zamena za užinu, ili da se samelje i koristi za kolače. Zanimljivo je da su semenke rogača još u periodu antike bile poznate po tome da su sve jednake težine (20 grama), te su ih stari trgovci zlatom koristili za precizno merenje (na grčkom: ksilokerato, tj. karat).

Osim rogača, u kamenu monemvasijske stene raste i otrovni, mediteranski divlji komorač iz porodice mirođija, koji takođe ima značajno mesto u istoriji ne samo Grčke već čitavog Mediterana. Prema antičkoj legendi, Prometej je vatru ukrao od Hefesta, i čuvao je u stabljici ove biljke pre nego što je tajnu predao ljudima. Sastav ove stabljike je takav da veoma sporo gori, te je u antičko vreme često korišten i za baklje. Bog vina Dionis, imao je štap od divljeg kormorača, koji je, osušen, bio dovoljno stabilan da podrži pijanca koji se poštapa, a stabljika je korištena i za izolaciju kod preloma ruku i nogu.

Stablo divljeg kormorača

U stabljici divljeg kormorača, grčki monasi su iz Kine prokrijumčarili čaure svilene bube, i umeće pravljenja svile doneli u Evropu.

Na centralnom trgu donjeg grada u starom delu Monemvasije, u četvrti Kato Poli nalazi se Crkva Elkomenos Hristos, posvećena Hristu vezanom lancima na raspeću. Natpis uklesan na ulazu u crkvu, potvrđuje da je podignuta 1697. godine, verovatno na mestu prethodne, starije crkve.

S leve i desne strane ulaza nalaze se dva prestola, posvećena vizantijskom caru i carici, a unutar crkve mogu da se vide retke vizantijske i postvizantijske ikone, uključujući ikonu Hrista u okovima, pre nego što je razapet, s trnovim vencem na glavi.

Ovaj hram, nekoliko puta je stradao prilikom invazija neprijatelja i lokalnih gusara, a mnoge su ikone po nalogu vizantijskih careva ukradene ili prenete na druga mesta. Prelepi zvonik podignut je u 18. veku.

U Monemvasiji se nalazi i kuća u kojoj je 1909. rođen, i gde je živeo veliki grčki pesnik Janis Ritsos.