Mač s Moravskog koridora u vitrini

Mač star 3.000 godina iz perioda prelaza iz bronzanog u gvozdeno doba, pronađen prilikom izgradnje Moravskog koridora, bio je nesumnjivo ove godine najuzbudljiviji događaj za sve Kruševljane, a posebno za Narodni muzej Kruševca.

 – Bronzani mač, pronađen u ataru sela Koševi, jedan je od najznačajnijih istorijskih predmeta u našem muzeju. To je najčistiji predmet od bronze, koji je do sada viđen na ovim prostorima – kaže za „Magazin” Nikola Pantelić, direktor Narodnog muzeja Kruševac.

Zanimljivo je objašnjenje otkuda se mač bogato ukrašen i s tvrdo livenom drškom, što je oružje naroda iz alpskih zemalja, našlo u našim krajevima.

Novi arheološki lokaliteti

– Ovakve predmete nauka vezuje za prodore plemena iz oblasti centralne Evrope na prostore tadašnje Grčke. Od velikog je značaja, jer je to jedini mač tog tipa otkriven južno od Dunava, a karakterističan je za period prelaska iz bronzanog u gvozdeno doba. Datira između 1200. i 1100. godine pre naše ere – objasnio je Pantelić.

Trenutno se mač nalazi u stalnoj postavci muzeja u privremenoj vitrini, ali direktor muzeja najavljuje da se pravi specijalna zidna vitrina, u kojoj će ovaj vredni predmet biti čuvan pred očima posetilaca.

– Veliku zahvalnost dugujemo kompaniji „Behtel-Enka”, čiji radnici su i pronašli mač tokom radova na izgradnji Moravskog koridora. Ova kompanija donirala je 100.000 dinara za izradu vitrine – kaže Pantelić.

Ali, iznenađenjima tokom gradnje auto-puta tu nije bio kraj.

Radovi na delu trase Moravskog koridora, koja je u nadležnosti Narodnog muzeja Kruševac, doneli su dva nova arheološka otkrića. Iako je višeslojni lokalitet Bedem, kraj sela Maskare, dobro poznat stručnoj i široj javnosti, novinu predstavlja groblje otkriveno u neposrednoj blizini utvrđenja, koje je u okviru zaštitnih arheoloških radova na trasi, u organizaciji Arheološkog instituta iz Beograda i kruševačkog muzeja, istraživano tokom jula i avgusta 2021. godine. Tom prilikom otkriveno je 38 individua različite životne dobi. Nekropola potiče iz ranovizantijskog perioda, iz šestog ili sedmog veka.

Drugi, potpuno novi lokalitet pod nazivom Arčinovica, istraživan je tokom 2023. godine, ponovo u saradnji s Arheološkim institutom. Otkriven je na razmeđi kruševačke i trsteničke opštine, u atarima naselja Selište i Konjuh, na oko 700 metara od leve obale Zapadne Morave.

– Nalazište predstavlja veoma značajan doprinos arheologiji ne samo zapadnog Pomoravlja, već i ovog dela naše zemlje. Prvi put smo dobili jasnije podatke o načinu života i naseljavanju slovenskih zajednica u ranom srednjem veku, u periodu od 9. do 10. veka. Otkrivena je velika količina predmeta za svakodnevnu upotrebu. Tu su kuhinjski sudovi, kamene i koštane alatke, kao i ostaci objekata sa zemljanim pećima za pripremu hrane – objasnio je Pantelić.

Na teritoriji Kruševca, odnosno Rasinskog okruga, do sada je otkriveno 250 arheoloških nalazišta.

Bogati muzejski fundus

Muzejski fundus sadrži oko 23.000 muzealija prirodnjačkog, arheološkog, etnološkog, istorijskog, kulturno-istorijskog i likovnog karaktera. Neki predmeti potiču još iz perioda praistorije, antike i srednjeg veka, svedoče o razdoblju turske prevlasti i obnove srpske državnosti, sve do sredine 20. stoleća.

U Svečanoj sali muzeja aktuelna je izložba povodom 120 godina od osnivanja Kola srpskih sestara, dok je u Umetničkoj galeriji u pripremi izložba umetnice Biljane Đurđević, a u Kući Simića priprema se izložba starih haljina.

Hologram Svetom knezu Lazaru

Kruševački muzej, prvi u Srbiji, ima u okviru stalne postavke hologram Svetom knezu Lazaru i aplikaciju.

– Ovo je veliki korak za naš muzej, jer na taj način pratimo savremene muzeološke tendencije i činimo našu postavku interaktivnom. U ovaj projekat Ministarstvo kulture uložilo je 1.000.000 dinara, a Grad Kruševac 100.000 dinara. Kroz ovakav pristup nastojimo da povećamo broj posetilaca, a pre svega mlade – navodi direktor muzeja.

Dom Slobodište

Narodni muzej Kruševac do kraja godine trebalo bi da završi i javnosti predstavi stalnu postavku u Domu Slobodište, memorijalnom kompleksu podignutom na jugozapadnom obodu grada, na obroncima Bagdale. Tu se za vreme fašističke okupacije (1941‒1944) nalazio logor sa stratištem za 1.650 civila i rodoljuba.

– Rad na ovom projektu trajao je duže od predviđenog, jer smo nakon obimnih istraživanja došli do obilja novog materijala u vidu fotografija, dokumentacije, ličnih predmeta stradalih, a otkrili smo i izvestan broj streljanih čija imena su bila izostavljena iz prvobitne postavke na Slobodištu iz ideoloških razloga – naveo je Pantelić.