Od „Gundulića” do „Radmilovića”
Za osam decenija postojanja, u Narodnom pozorištu Timočke Krajine „Zoran Radmilović” izvedeno je više od 450 premijernih predstava, a kroz ovaj scenski prostor prošli su brojni glumci, reditelji, kulturni stvaraoci
Šta lepše poželeti i doživeti u Zaječaru, rodnom gradu Zorana Radmilovića, nego upriličiti i ispratiti izložbu fotografija „80 godina zaječarskog teatra”, kojom je Narodno pozorište Timočke Krajine „Zoran Radmilović” započelo obeležavanje jubileja: osam decenija postojanja i kontinuiranog rada. Postavka obuhvata odabrane fotografije predstava igranih od prvih premijera do danas i pruža uvid u bogat, višedecenijski scenski život zaječarskog teatra. Izložba autorke Marije Simonović, istoričarke umetnosti, otvorena je u galeriji Pozorišnog muzeja u Zaječaru.
Podaci kazuju da je još 1911. godine osnovano prvo profesionalno Timočko povlašćeno pozorište „Gundulić”, koje je predstave izvodilo u kafani „Takovo”. Rasformirano je 1912, kada su glumci mobilisani za Prvi balkanski rat. Ponovo je formirano 1925. pod imenom Povlašćeno oblasno pozorište Timočke Krajine, koje 1927–1929. godine nosi naziv Timočko-kosovsko pozorište. Za vreme okupacije 1942. osnovano je Okružno pozorište „Srbija”, koje izvodi predstave uglavnom u hotelu „Zadruga” i povremeno u Esnafskom domu, a ono je rasformirano nakon oslobođenja 1944. godine. Na sednici Okružnog narodnog odbora 1946. godine doneta je odluka o osnivanju Oblasnog narodnog pozorišta sa sedištem u Zaječaru, koje je zvanično i zaživelo 1947. godine. Prva predstava, koja je odigrana 2. februara pre 80 godina u zgradi nekadašnjeg Esnafskog doma, na sceni novog profesionalnog pozorišta, bila je „Žita cvetaju” Jurija Mokreva. Od tada do danas u Narodnom pozorištu Timočke Krajine „Zoran Radmilović” izvedeno je više od 450 premijernih predstava, a kroz zaječarsko pozorište prošli su brojni glumci, reditelji, kulturni stvaraoci.
Ta prva, osnivačka sezona, sa samo dva profesionalca, donela je poklonicima teatarske umetnosti u Zaječaru čak sedam premijera i 82 reprize, beležili su pozorišni hroničari. Oblasno pozorište bilo je i sresko, opštinsko, gradsko, zatim Narodno pozorište Zaječar–Bor i Pozorište Timočke Krajine, da bi 1992. godine ponelo ime „Zoran Radmilović”, kada je zaživeo i festival „Dani Zorana Radmilovića”. Pozorište je osnovano sa ciljem da obogati kulturnu ponudu Zaječara i pruži prostor za umetnički izraz i razvoj glumačke i dramske scene. Glumice i glumci su u svoje vreme, nošeni snagom svog umetničkog izraza, stizali u Zaječar razrovanim drumovima, pa istim takvim kaljavim stazama i bogazama odlazili na prva gostovanja, obilazeći okolne zaseoke, varošice, ali i prestoničke teatre. Nekadašnje uprave dovijale su se da, uprkos besparici i katkad nebrizi nadležnih, obezbede stvaranje novih produkcija... Komadi „Kamen za pod glavu”, „Četiri sata”, „Karolina Nojber”, „Putujuće pozorište Šopalović” samo su deo zaječarskih ostvarenja koja su pobudila pažnju publike, ali i stručnog dela javnosti, osvojivši nemali broj nagrada za glumačko izvođenje, režiju, scenografiju, kostime na festivalima u zemlji i šire.
Zaječarsko pozorište sa ponosom decenijama unazad nosi ime Zorana Radmilovića, svog slavnog sugrađanina, čiji rad je bio sinonim za osobeni glumački izraz, humor i duboku emociju.
– Najveći uspeh ovog teatra i festivala „Dani Zorana Radmilovića” jeste odana publika i njena bezrezervna podrška svih proteklih decenija. Za razliku od ranijeg perioda, festival „Dani Zorana Radmilovića” je sada jasno profilisan kao festival posvećen glumcu i na njemu učestvuju predstave sa izuzetnim glumačkim ostvarenjima. Utvrđen je i stalni termin početka festivala, 16. oktobar, dan kada je 1946. godine donesena odluka o formiranju ovog jedinog profesionalnog teatra na istoku Srbije – kaže Vladimir Đuričić, direktor Narodnog pozorišta Timočke Krajine „Zoran Radmilović” i podseća:
– Tokom višedecenijskog postojanja festivala „Dani Zorana Radmilovića” kroz Zaječar su prokrstarili gotovo svi značajni glumci iz Srbije i bivše Jugoslavije, bilo da su glumili u predstavama, bilo da su otvarali festival. Pomenuću samo neke: Petar Kralj, Vlastimir Đuza Stojiljković, Petar Božović, Rade Šerbedžija, Svetlana Bojković, Predrag Miki Manojlović, Irfan Mensur, Nebojša Glogovac, Nenad Jezdić, Branimir Brstina, Enver Petrovci, Tanja Bošković, Ozren Grabarić.
Na inicijativu umetnika iz zaječarskog teatra 1965. godine u gradu na Timoku osnovan je i jedan od najznačajnijih pozorišnih festivala u Srbiji: Susreti profesionalnih pozorišta Srbije „Joakim Vujić”.
Od 2009. godine održava se i „ZajeČAR”, Međunarodni pozorišni festival za decu, smotra vrhunskih pozorišnih predstava za najmlađe profesionalnih teatara iz zemlje i inostranstva.
Od marta 2018. godine pozorište je sastavni deo Ustanove Narodno pozorište Timočke Krajine – Centar za kulturu „Zoran Radmilović” u Zaječaru, čime se proširuje delatnost ove kulturne institucije. Novoformirana ustanova organizuje tridesetak manifestacija u gradu i okolnim selima, od kojih je većina višegodišnja, kao što su: Zaječarska gitarijada, Festival mladih pesnika „Dani poezije”, „Sabor frulaša” u Grljanu, „Hajduk-Veljkovi dani” u Lenovcu, „Dani Adama Bogosavljevića” u Koprivnici, „Vražogrnački točak” u Vražogrncu, „Ilindanski sabor” u Šipikovu, „Đurđevdanski sabor” u Gamzigradu, „Sabor kosovskih Srba Timočke Krajine” u Zvezdanu...
Vodeći računa o tematici komada koje će igrati, poput dramske priče o Nikoli Pašiću, koja je upriličena kao scenski spektakl, Zaječarci su otvorili svoju scenu i za priče koje se tiču regiona. Primer je, recimo, i delo „Čučuk Stana”, ispovedna povest junakinje srpske istorije, no ovaj put u monodramskoj formi, iz pera i u režiji Željka Hubača. Zaječarski teatar je značajan i po tome što je jedino profesionalno pozorište na istoku Srbije. Samo postojanje ovog pozorišta omogućava stanovnicima istočne Srbije da vide najbolja teatarska ostvarenja, najznačajnije glumce i ostale kulturne poslenike iz Srbije i regiona bez odlaska u velike centre.
