Istoriju ne zaboravljaju, grad grade dalje

Muzej Carska palata, koji je decenijama razlog dolazaka turista u Sremsku Mitrovicu, samo je deo palate careva nekad rasprostrte na šest hektara, u jednom od najvažnijih gradova Rimskog carstva – Sirmijumu. Danas je to samo jedna od zanimljivosti sremskog grada.

Ovo rimsko utvrđenje je rodno mesto rimskih careva Trajana, Aurelija, Proba i Maksimilijana. Ostaci raskošne carske palate slučajno su pronađeni prilikom izgradnje stambene zgrade 1957. godine. Otkrivene su kovnica novca, javno kupatilo Licinijeve terme, kao i fontana. Takođe, ostaci kamenog akvadukta dugog 14 km kojim je voda s izvora Vranjaš na Fruškoj gori dopremana do Sirmijuma. Trenutno se restauriraju sačuvani podni mozaici palate, koje nam pokazuje vodič Ivana Macurić.

I nas, kao i sve ostale, prvo je ovde dovela. Pokazala nam je savršeni sistem kamenih stubića za podno grejanje u delu kod parnog kupatila, ali i šuplje cigle koje „objašnjavaju” kako su se Rimljani na spratovima grejali. U trougaonoj vitrini muzeja nalazi se maketa nekadašnje palate, koja ukazuje na to da je veći njen deo zauvek ostao ispod ulica Mitrovice novijeg doba.

Mnogo istorije na malom prostoru

Bilo je, kaže, predloga iz američkih fondova da se ceo grad „iskopa”, da se otkrije i jedan od najvećih hipodroma velikog carstva i da se zbog toga kuće iz 18. i 19. veka u ulicama nad njim premeste na drugi prostor.

 „Smatramo već dovoljnom privilegijom što živimo na tlu jednog od najvažnijih gradova u istoriji. Sam Sirmijum imao je oko 20.000 stanovnika, današnja Sremska Mitrovica ima oko 40.000 i ne osećamo potrebu za većim brojem, dobro nam je. Sem toga, ponosni smo i na svoju noviju istoriju koje ne želimo da se odreknemo”, kaže Ivana Macurić.

Deo te istorije je i kamena fontana preko puta, kod Muzeja Srema punog antičkih ostataka, u Gradskom parku. Kako nam je ispričala, „Kameni cvet” dar je gradu od ruske emigrantkinje Irine Nepokojčicke posle Drugog svetskog rata. Ona je zapisala da je ruža simbol tuge za izgubljenom otadžbinom zbog legende o kraju Sirmijuma, po kojoj je car Tiberije varvarima kada su krajem 6. veka opkolili grad poručio da će im radije dati svoju ćerku nego ga predati. Kagan (vođa) Bajan nije prihvatio i grad je goreo u opsadi.

Spomenik je postavljen 1948. godine na mestu carske lipe, uspomene na srebrni jubilej braka cara Franje Josifa i carice Jelisavete.

Preko puta palate je i spomenik sremskoj mangulici i psu pulinu koji služi za „teranje svinja”, kako ovde kažu. U istom parku je i Turistička organizacija Sremske Mitrovice. Tamo smo probali hleb srpskih vojnika tain (bez aditiva) s mašću i alevom paprikom i s pekmezom od šljiva, premda su ga oni jeli sa suvim šljivama.

Kako su nam još rekli, sve veća su interesovanja za Sirmijum, za manifestacije i đački turizam. Takođe, za sremske specijalitete i nedaleki prirodni rezervat Zasavicu. Ali, Mitrovici fali još hotela, iako ima privatnog smeštaja. Nedavno je Mitrovica dobila pristojan hotel kada su renovirali nekadašnji pansion za posete zatvorenicima Kazneno-popravnog zavoda, kako bi dobili turističku atrakciju. U tunelima-kazamatima ispod napravljen je mali muzej. Postoji još jedan manji hotel, ali je svakako za duži boravak i obilazak okoline neophodno da ih bude više.

U produžetku šetnje svratili smo do najvećeg hrama Svetog Dimitrija, nazvanog po đakonu koji je 304. godine u vreme progona hrišćana pogubljen na savskom mostu. Njegov lik je na mozaiku Sirmijuma novijeg doba. Hram s kraja 19. veka proglašen je dobrom od kulturnog značaja i nedavno obnovljen. Prolazimo pored kuća vlastele iz 18. veka, do Žitne pijace – trga iz vremena turskih osvajača u 17. veku.

Pešački most

I najzad, spustili smo se do Save. Pešački most Svetog Irineja, 262,5 metara dug, najduži je viseći pešački most na Balkanu.

Sedamdesetih godina izgrađen je novi most koji spaja Sremsku i Mačvansku Mitrovicu.

U Mačvanskoj Mitrovici, u Salašu Noćajskom pored nje, posetili smo hram Svetog velikomučenika Georgija u kome se nalaze spomenik i grob Zmaja od Noćaja, kako su u predanjima zvali Stojana Čupića, jednog od najvećih vojvoda Prvog srpskog ustanka. Pamti se da je bio pravičan i veliki zaštitnik sirotinje. Sumnja se da je bio žrtva izdaje, jer je namamljen i ubijen u jednoj kuli u Zvorniku 1815. godine.

Termalni izvori u Mačvi

Na tlu Mačve postoji više termalnih bazena s mineralnom vodom i temperaturom višom od 40 stepeni. Dobar deo Mačve mogao bi da koristi termalne izvore zimi za grejanje kuća, a leti za rashlađivanje. To bi, kažu, moglo da stvori mnoge nove turističke i banjske mogućnosti.

Nekad Dimitrovica

Grad je nekoliko puta menjao ime. U srednjem veku, na ruševinama Sirmijuma nikao je grad Svetog Dimitrija ili Dimitrovica, nazvan po zaštitniku grada. Kasnije, ime prerasta u Dmitrovica, zatim Mitrovica, a od 1923. zvanično se naziva Sremska Mitrovica.

ZAPEČAĆENE SUDBINE

U Kazneno-popravnom zavodu Sremska Mitrovica otvorena je izložbena postavka pod nazivom „Zapečaćene sudbine”. Ona govori o stradanju Srba u dva svetska rata, ali i pre, između i posle ratova iz ugla istorijske uloge sremskomitrovičkog zatvora. Kazniona je osnovana 1895. godine. „Scenografska postavka Vladislave Munić Kanington svedoči o stradanjima nevinih žrtava, među kojima je mnogo i žena i dece za vreme vladavine Austrougarske monarhije kada su zatvorenici deportovani na rad u ovu zemlju, kao i za vreme Nezavisne države Hrvatske na ovom tlu. Govori o svireposti zločina nad srpskim stanovništvom i nehumanim uslovima u kaznioni. Povremeno je u njoj boravilo i po 5.000 ljudi, dok se hrana spremala za hiljadu, svedoči u dnevniku upravnik u vreme vladavine Austrougarske Mitar Kostić”, podsetio je zamenik direktora KPZ Nebojša Draganović.

Najpotresniji deo postavke su sprave za mučenje, bukagije, vešala, točak na koji se vezivao izdajnik u vreme Karađorđa, slike državnog dželata u Kraljevini Jugoslaviji Karla Dragutina s belim rukavicama, ali i umetničko svedočanstvo „Bele ruke” o stradanju Srba i Roma u leto 1942. godine, kada su civili bacani u živi kreč. Pored trećeg dela postavke, o izvršenju smrtnih kazni i u Kraljevini Jugoslaviji, postoji i izložba u ćelijama političkih zatvorenika komunista, kao što su Žarko Zrenjanin, Oskar Davičo, Moša Pijade... U tom delu, uz pomoć verodostojnih lutki i malih prozorčića u ćelijama, predstavljene su samice.

 „Po svedočenjima iz dokumentacije, ovi zatvorenici bili su fanatici za svojima idejama”, kaže Draganović.

Posle Drugog svetskog rata, na njihovom mestu bili su na izdržavanju kazni određeni predratni ugledni i obrazovani ljudi koji nisu sarađivali s narodnom vlašću.

„Pre svega želeli smo da najtežu istoriju spasimo od zaborava i da pokažemo da mi Srbi nismo genocidni narod kako nas sadašnja istorija predstavlja, već smo u ratovima pretrpeli nezapamćena stradanja. Važno je da đaci na ekskurzijama, naša deca, nauče nešto što ne piše u mnogim sadašnjima knjigama. Ima i turista zainteresovanih da provedu noć u samici”, navodi Draganović.