Miris istorije i ratluka

Čim se prođe kroz oronule, ali stamene kamene kapije drevnog antičkog i potom vizantijskog uporišta na Crnom moru, počinje da „miriše” na istoriju. Vodič Emanujulov Kijev zaustavlja nas pored bronzane makete Nesebara, grada-ostrva povezanog s kopnom preko nasutog zemljouza, preko kog se stiže do poznatog i modernog letovališta Sunčevog brega, „burgaskog Las Vegasa” na koji preko zaliva u novije doba gleda ova stara luka.

Ostrvce na jugoistoku Bugarske, sačinjeno od ostataka duge istorije i raznih carstava, bilo je često između granica imperija i zato magnet za osvajače i poprište bitaka. Na mapi regiona bilo je mesto sa najviše izgrađenih crkava po glavi stanovnika, ali je od njih 40 ostalo svega 10 u celini sačuvanih.

U prepričavanju duge istorije, vodič podseća da su Trakijci prvi u staroj eri zaboli koplje na ovo tle osnovavši mesto Menebriju, nazvano po Menasu kao mitskom osnivaču grada, a koji su Grci osvojili i preimenovali u Mesenbriju u 5.veku p. n. e. Na mestu helenskih hramova trgovačkog središta na Crnom moru i na tlu ostataka Rimskog carstva koje preuzima grad kao Mesemvriju od 1. veka p. n. e kasnije se, i to najčešće od njihovog starog kamena, grade vizantijske bazilike, jer je skoro vek i po Nesebar bio važna luka flote Vizantijskog carstva. Bazilike nasleđuju srednjevekovni hrišćanski hramovi. U oči nam upada, odmah na ulazu u grad, jedan od najlepših. Ranosrednjevekova Crkva Hrista Svedržitelja iz 10. veka nalazi se na mestu nekadašnjeg Zevsovog hrama. Ipred nje je stalno, primećujemo u kadru, poneki dežurni „glarus”, kako u Burgaskom zalivu zovu crnomorsku vrstu galeba koji je ogroman i ima crni rep. Svoju ulogu grabljivice, čija su krila raspona do metar i trideset centimetara, i pored upozorenja meštana – potvrdio je već na početku istorijske šetnje kad se bacio na parče pice Miodraga Jakšića, jednog od pisaca koji smo kao gosti festivala ,,Sveto slovo” slušali zanimljivu lekciju. Nestao je sa celim parčetom i sekundi!

Trački naziv grada ostao

Elem, nastavio je vodič, srednjevekovne crkve se grade na mestu vizantijskih bazilika kada je vladar Han Krun uspeo da preuzme  grad tvrđavu početkom 9. veka, kada i dobija bugarsko ime Nesebar. Smenjuju se Bugari, Turci, Vizantija. Pod drugim bugarskim carstvom, gradić ulazi u zlatno doba u 13. i 14. veku iz kojih je većina sačuvanih hramova. Ali, i tad u rukama Bugara ostaje samo samo do dolaska Osmanlija koji ga nazivaju Misivri. Kad ga početkom 19. veka osvajaju Rusi, tursko stanovništvo beži u područja pod sultanovom vlašću, a kad mirovnim ugovorom opet pripadne Turcima, iz njega beže hrišćani – i Grci i Bugari. Tek sa oslobođenjem 1878. grad postaje konačno deo Bugarske. Početkom 20. veka većina stanovništva je grčkog porekla, ali posle sloma Ilindenskog ustanka 1903. ovde dolazi i veliki broj makedonskih izbeglica, dok se sa događajima 1925.  godine čak 340 grčkih familija iseljava kod Soluna, gde osniva  naselje Nea Mesimvria. Tek 1934. grad ponovo dobija ime Nesebar. Promene izgovora istog imena kroz vekove, slika su burne istorijske priče grada. Radi podsećanja na nju, i danas radnje nose staro tračko, odnosno grčko ime.

U trobrodnoj crkvi Svetih Arahangela Mihaila  i Gavrila iz 10. veka sa vrednom ikonom Bogorodice, pesnici slovenskih jezika čitali su svoje stihove. Posle šetnje lavirintom kaldrmisanih uličica između kameno-drvenih kuća, organizatori iz Književnog kluba Burgasa pozvali su nas da najbolje stihove pročitamo na ostacima vizantijske Mitropolije, bazilike iz 5. veka podignute na mestu Apolonovig hrama. Uzvišen i neobičan osećaj u polukružnom amfitetaru, upotpunili su Petar Suhov i Anđela Rodel čije su stare izvorne bugarske pesme u rok obradi odjekivale iznad bazilike i privukle veliki broj turista…

Odmor na kafi iz fildžana, koju ovde i dalje zovu „turska”, uz obavezni ratluk i čavrljanje meštana, bio je prilika da ih pitamo zašto su sve kuće u prizemlju zidane od kamena, a na spratu od drvenih daski:

„Ovo je crnomorska kuća iz 19. veka, u kojoj je prizemlje od kamena, jer ono služi i kao vinski podrum. Vina ovog kraja iz obližnjeg Primorskog, naš su ponos. Kamen hladi leti, ali i štioti od vlage i poplava. Spratovi iznad, podizani su u smeđem drvetu koje daje sobama toplinu, čak i kad sa mora duvaju vetrovi”, rekla nam je prodavačica mini-tašni ili tašnica koje su danas ponovo ultra moderne i koštaju sedam evra.

Magneti i narukvice ukrašene školjkama koštaju oko dva evra, dok su u ručnoj izradi svi suveniri skuplji. Šumeće i druge obrađene i trajne školjke mogu da se kupe za evro do dva. Noćenje u gradu muzeju sa UNESKO-ve zaštićene liste u proseku košta oko 100 evra za sobu, odnosno oko 50 evra po osobi, dok je u novom delu grada nadomak tvrđave upola jeftiniije. Ima i cena zbog kojih je prošle godine Nesebar među poznatim gradovima-tvrđavama na moru, bio proglašen jednim od najjeftinijih letovališta u Evropi. Dve ležaljke sa suncobranom na južnoj plaži ispod starog grada mogu da se iznajme za 12 evra, a recimo, crnomorska papalina ili caca, kako je oni zovu, može da se nađe na svakom koraku za oko četiri-pet evra po porciji, dok ručak u makedonskom restoranu, u kom služe i ohridski ćevap i pirotske ćufte, za celu porodicu iznosi oko 35 evra. Pivo je oko dva, kugla sladoleda evro i po… Konobarica koja nas informiše, smeši se i pita zašto nema više srpskih turista, kako je nekada bilo. I sama žali za ranijim vremenima „kada smo i za vreme krize devedesetih zajedno verovali u snove o srećnijim danima, a u Bugarskoj svi mislili da će oni doći  kada se pridružimo Evropskoj Uniji”, rekla je nudeći da probamo lagane letnje nesebarske voćne likere i rakiju od grožđa.

Legenda o Ezopu

Po legendi nastaloj u Nesebaru, u tom gradu je 620. godine pre Hrista rođen grčki basnopisac Ezop. On je kao Tračanin u ratovima pao u ropstvo i kao rob bio preprodavan širom grčkog sveta. U Nesebaru pričaju da je potom na Samosu, svojim čuvenim pričama o životinjama koje su poruke ljudima, stekao slavu i slobodu. Ali, legende govore i da su ga, kada je postao cenjeni savetnik kraljeva, stanovnici u Delfima bacili sa stene u more podmetnuvši mu da je omalovažavao njihovog zaštitnika boga Apolona. Veruje se da su zato Delfe snašle katastrofe i da su mu zato tamo podigli hram. Ipak, ima i mišljenja da Ezop nije ni postojao, već su pod tim imenom objedinjeni autori narodnih mudrosti, koji su služeći se likovima životinja govorili  o ljudskoj  gluposti, lenjosti i pohlepi.