Vremenska kapsula
Ciklus dokumentarnih emisija o srpskom kulturnom blagu i nasleđu van matice, autora Svetlane Ilić, iz producije Kulturno-umetničkog programa RTS
U „Vremensku kapsulu” Kulturno-umetničkog programa RTS stalo je do sada mnogo toga, od priča o putevima moćnih rimskih imperatora, podignutim tvrđavama na „lepom plavom” Dunavu do boravka „grofa od Takova” na Istoku, krunisanju kralja Petra i venčanja kraljske porodice, Aleksandra i Marije Karađorđević. Bilo je mnogo pojedinačnih emisija, više serijala, ali autorka Svetlana Ilić, veli, da od ovog ciklusa originalnog naziva ni u buduće neće odustati. Obogatiće ga još više – za buduće generacije. Da znaju šta je bilo pre nego što su došli na svet.
Tokom dve godine Svetlana Ilić prikupljala je građu za novi dokumentarni serijal „Srpske srednjevekovne zadužbine u Severnoj Makedoniji” i to sve pretočila u četrnaest novih emisija koje se prikazuje, u okviru „Vremenske kapsule“, na RTS 2, u 20.40. Večeras je na programu šesta emisija „Zadužbine Skopske Crne Gore”.
– Iz arhive RTS, koju stalno pretražujem, znam da izvučem nešto što je potpuno zaboravljeno – kaže naša sagovornica. – Tako je sve počelo... I kada sam dobila podršku urednika redakcije, poželela sam mnogo toga da stavim u „Vremensku kapsulu”. Kao narod, za sobom smo ostavili veliko kulturno nasleđe u Hrvatskoj, BiH, Crnoj Gori, na teritoriji današnje Albanije, u Makedoniji, pa čak i u jednom delu Grčke. Cilj mi je da u narednom periodu potvrdim identitet kulturnim spomenicima, koji se danas nalaze van matice Srbije. Ko ih je gradio, zašto, od kakvog su značaja i vrednosti, sve to da povežem i složim. Na teritoriji današnje Severne Makedonije, koja je u srednjem veku bila deo srpske srednjovekovne države, nalazilo se više stotina pravoslavnih hramova, ali je do našeg vremena sačuvano tek nekoliko desetina, koji zbog svoje univerzalne vrednosti i značaja imaju status zaštićenih spomenika kulture.
U 13. veku i 14. veku zadužbine su gradili Nemanjići, kralj Milutin, kralj Stefan Dečanski, car Dušan i njegov sin Uroš Peti, zatim Mrnjavčevići, kraljevi Vukašin, Marko i Andrija, kao i srednjovekovni vlastelini: despot Jovan Oliver, Nikola Stanjević, Konstantin Dejanović, Branko Mladenović i mnogi drugi. U srpskoj javnosti, poslednjih decenija, nepravedno ili namerno, zapostavljene su i zaboravljene ove srednjovekovne zadužbine. Danas su pojedini spomenici i živopis u Severnoj Makedoniji u lošem stanju, gotovo svi portreti srpskih vladara su otrti sa zidova, a većini hramova se slučajno ili namerno briše vekovni srpski identitet.
U večerašnjoj emisiji biće reči o Bogorodičinoj crkvi, crkvi Svetog Atanasija „Tanaska” i manastiru Svetih arhanđela, poznatijem kao Kučeviški manastir koji je građen po uzoru na svetogorske crkve.
U nepoznato doba Bogorodičina crkva je dobila posvetu Vaznesenju Gospodnjem, pa je s razlogom zovu i Crkvom Svetog Spasa. Bogorodičina crkva nalazi se u Kučevištu, najvećem selu Skopske Crne Gore, udaljenom oko 15 kilometara od Skoplja, u kome žive pretežno Srbi. Nema pouzdanih podataka o umetnicima koji su prvobitno oslikali Bogorodičin hram, ali se smatra da je živopisanje glavne crkve završeno do 1331. godine tokom vladavine Stefana Dečanskog. U periodu između 1332. i 1337. godine izgrađena je i freskooslikana i priprata. Zanimljivo je da je u veoma teškim vremenima za pravoslavlje, pod Turcima, iznad crkve, 1501. godine tajno dozidana kapela-crkvica Svetog Nikole kako bi se sakrilo bogosluženje i ta, praktično jedinstvena „crkva u crkvi” imala je tajno stepenište, spolja se nije videla niti razlikovala od Bogorodičine crkve.
