Grad rimskih termi, preteča spa centara
Jedan od najkasnije otkrivenih antičkih gradova na teritoriji današnje Turske, na tlu rimske provincije Likije, jeste stara tvrđava Faselis. Pored vekovima napuštenog grada između planina Bej, nacionalnog parka Olimpos i Sredozemnog mora, 16 kilometara od Kemera i nedaleko od Antalije, put nije direktno prolazio.
„Otkada je potom, šezdesetih otvoren i za javnost, mnogi od nas imaju upečatljive uspomene iz detinjstva, s plaže ispred starih antičkih lukova u borovoj šumi, gde su nas roditelji dovodili jer smo čak do ostrvca preko puta mogli da se kupamo u plićaku, čistog mora”, sa setom priča vodič Emre Čagdaš Bakir o svom prvom susretu sa jednim od najočuvanijih antičkih gradova u kom radovi na obnovi neprekidno i dalje traju – uverili smo se prilikom nedavne posete srpskih i bugarskih novinara u organizaciji Centra za kulturu Turske.
Većina sačuvanih, premda vremenom urušenih građevina su iz rimskog perioda, tačnije drugog i trećeg veka, a ima i zdanja iz vizantijskog doba. Ipak, grad su osnovali kolonisti sa Rodosa, pristigavši na današnju plažu u sedmom veku pre naše ere.
„Po legendi, još sa broda su tražili od gazde imanja na obali da im ovo mesto, puno ptica, cveća i pčela pokloni u zamenu za slanu ribu. Pristavši, kaže priča, gazda je bio prevaren: vrlo brzo još tad u dalekoj istoriji gradić postaje trgovinski centar zapadne Likije i važna stanica između Grčke, Azije i Egipta. Zbog trgovine sa piratima, međutim, likijska federacija drevnih gradova izbacila ga je iz svoje lige i jedno vreme čak pripada Pamfiliji. Aleksandra Velikog grad je dočekao kao oslobodioca i predaje mu zlatnu krunu, zbog čega se veruje da je zlatni sarkofag sa pepelom vojskovođe sakriven u Faselisu. Po predanju, prebačen je u 'zalazak sunca' Rimskog carstva kad se raširilo hrišćanstvo”, priča Emre.
Kao deo rimske provincije, kasnije, Faselis je strateška vojna i trgovinska tačka Mediterana. I danas se među ruševinama vide ostaci vojne, kao i južne i severne trgovinske luke, kako su se zvale. Procvat grada trajao je tri veka, a godine 129. posećuje ga car Hadrijan, rimski vladar koji je najviše putovao, u čast njemu su podizali gradske kapije širom sveta. Ali, samo u Faselisu, zbog značaja njegovih luka, ova kapija, i danas prilično sačuvana, nalazi se na pristaništu. Kroz nju smo ušli u staru glavnu ulicu koja vodi na čak tri trgovačka skvera. Sa jednog od njih ušli smo u tipičan helenistički amfiteatar iz četvrtog veka p.n.e. Sa drugog trga smo stigli do niza malih gradskih termi.
„Rimljani su na ove prostore doneli novu tradiciju, kupatilo kao jedno od glavnih mesta okupljanja i opuštanja. U to doba nije imalo mnogo gde da se provodi vreme, a takva mesta bila su idealna da ga građani ne bi previše trošili na razmišljanje o odlukama vlasti, zbog čega su verovatno uvedene i gladijatorske igre. Tipičan rimski hipokaust sistem zagrevanja vode, čije ostatke nalazimo, preteča je najsavršenijih sistema, kao i današnjeg spa centra”, kaže Čagdaš.
Rimsko kupatilo, pokazuje, imalo je više soba: apoditerijum ili svlačionicu, kaldarijum ili prostoriju u koju je u slapovima kroz cevi doticala vruća voda, tapidarijum ili toplu sobu u koju je dalje odlazila rashlađena i na kraju, frigidarijum ili hladnu sobu. U Faselisu su šok terapije toplo-hladno, popularne u spa centrima, postojale pre 22 stoleća”, kako kaže vodič.
Iznad parkinga za autobuse, na izlazu, izdižu se impozantno veliki lukovi kamenog akvadukta, preteče savremenog vodovoda, kojim se stanovništvo snabdevalo vodom za piće iz planinskih izvora. Posle vladavine Turaka Seldžuka i sa porastom trgovine u Antaliji, Faselis u 13. veku gubi značaj i većina stanovništva ga tada napušta.
T
