Vitamin izgubljen u prevodu
Iako su za bolest beriberi Japanci i Kinezi znali milenijumima pre Evropljana, zasluge za otkriće jednog mikrohranljivog sastojka pripala je Poljaku
Poljski biohemičar Kazimjež Funk prvi je pelagru označio kao posledicu nedostatka vitamina, a Suzuki Umetaro, japanski naučnik koji je do ove istine došao mnogo pre njega, nepravedno je uskraćen za priznanje otkrića orizanina, odnosno tiamina (vitamin Be-jedan).
U istoriji naše civilizacije malobrojni su primeri koji su istovremeno i neverovatno zanimljivi, puni naučnog oduševljenja, optimizma, posvećenosti, ali i podmetanja, potkradanja, potcenjivanja rezultata ispitivanja kao što su otkrića vitamina.
Dušan Obradović, autor knjige „Vitamini u ishrani i zdravlju” („Data Status”, 2024) podseća da se otkriće većine vitamina odvijalo zapravo obrnutim sledom: prvo je prepoznata bolest, pa tek onda nedostatak određenih vitamina koji su do nje doveli. Tako se vekovima poricalo da su uzrok nastanka skorbuta, rahitisa, beriberija i pelagre nedostaci nekih nezamenljivih mikrohranljivih sastojaka prepoznatih početkom 20. veka kao vitamini. Pogrešno se verovalo da ove bolesti izazivaju toksini, bakterije...
Potreba za razbijanjem ove uzročne dogme javila se tokom traganja za uzročnikom beriberija, danas poznate bolesti deficita vitamina Be-jedan. Nedostatak ovog vitamina posebno pogađa nervni sistem, jer su moždane funkcije zavisne od metabolizma ugljenih hidrata i sinteze prenosilaca nervnih impulsa u kojima ovaj vitamin ima nezamenjivu ulogu.
– Budući da je opna zrna pirinča bogata tiaminom, to je jasno zašto se kod dalekoistočnih naroda, glavnih svetskih potrošača belog, tiaminom siromašnog, pirinča, često javljala beriberi.
Obradović navodi da kineska tradicionalna medicina poznaje beriberi više od tri milenijuma. I u Japanu je bila dobro poznata i nosila naziv „kake” (bolest nogu). Prvi nemački i francuski lekari koji su 1875. došli u tu, do tada za strance preko dve stotine pedeset godina zatvorenu zemlju, opisali su ovaj, njima potpuno nepoznat poremećaj kao nacionalnu bolest Japana.
Japanski naučnik Suzuki Umetaro, tokom ispitivanja mogućeg lečenja beriberija mekinjama pirinča, otkrio je aktivnu antiberiberi supstancu. Novootkriveni agens nazvao je aberinska kiselina, da bi je kasnije preimenovao u orizanin. Rezultate svojih istraživanja je objavio 1911. u japanskom naučnom časopisu, što je uslovilo njegovu ograničenu dostupnost samo naučnim krugovima u Japanu.
– Nemački prevod Suzukijevog izvornog članka 1912. nije naišao na interesovanje i priznanje stručne javnosti u Nemačkoj i Evropi. Naime, u nemačkoj verziji Suzukijevog originalnog članka greškom prevodioca ispuštena je činjenica da se radi o novootkrivenoj antiberiberi supstanci i zato Suzukijevo otkriće nije dobilo nikakav publicitet van Japana. Može se pretpostaviti, mišljenja je Dušan Obradović, da je izostanak Suzukijevog pronalaska u nemačkom prevodu, verovatno bio odgovoran za usmerenje početnog toka istorije vitaminologije ka poljskom biohemičaru Kazimježu Funku. On je 1912. iz istog izvora otkrio isti mikronutrijentni kompleks i dao mu ime vitamin, jer je pravilno razumeo njihovu ulogu i važnost u održavanju vitalnih funkcija organizma.
