U znaku kralja Leonide
Današnja Sparta je maleni grad od oko 16.000 stanovnika u veoma širokoj kotlini između valovitih planina u kom je najčvršća veza sa slavnom državom i u kom veliki broj dečaka nosi imena antičkih likova
Na jugu Peloponeza nalazi se Sparta, prestonica Lakonije, grad smešten u velikoj, zelenoj dolini između drugih po visini planina u Grčkoj, venca Tajgetos (ili Tajget) na zapadu i planinskog venca Parnas na istoku.
Antičku Spartu, najvećeg rivala Atine, proslavili su čuveni i neustrašivi ratnici, za koje se vezuje i običaj s planine Tajgetos. Po antičkim legendama, upravo s najvišeg vrha planine, koji iznosi 2.407 metara i nosi naziv Prorok Ilija, u provaliju je bacana svaka spartanska beba rođena s bilo kakvim fizičkim nedostatkom ili belegom.
Danas do vrha vode planinarske rute, a posebno je poznat pohod planinara, koji na uspon kreću u predvečerje 19. jula kako bi na vrh stigli u zoru, na praznik Svetog Ilije (u Grčkoj se slavi 20. jula).
Najpoznatiji grčki polis
Današnja Sparta je maleni grad od oko 16.000 stanovnika, a nalazi se u veoma širokoj kotlini između valovitih planina. Obilazak grada počeli smo kod spomenika čuvenom kralju Leonidi, u predgrađu, odakle kroz maslinjake popločan put vodi u arheološko nalazište – mesto gde je nastao čuveni grad-država.
Ruševine polisa koji je za neprijatelje bio strah i trepet, pretežno potiču iz tri perioda: antičkog, iz vremena rimske okupacije i iz vremena vladavine Vizantije.
Najočuvanija građevina na samom lokalitetu, iznad koje se pruža najlepši panoramski pogled na modernu Spartu i planine Tajgetos, jeste rimski teatar iz prvog veka, koji je mogao da primi 13.000 posetilaca i čiji je deo scene podignut na zahtev rimskog cara Vespazijana.
Nadomak Sparte, sa suprotne strane grada u odnosu na arheološko nalazište, u selu Kserokambi, na padini brda pored Crkve Agios Vasilios, 2015. godine otkriveni su ostaci palate iz perioda drevne Mikene za koje se smatra da bi mogli da budu delovi palatnog kompleksa antičke državice. Iskopavanja su u toku i, ukoliko se predviđanja pokažu kao istinita, biće to veliko otkriće.
Najznačajniji pronađeni arheološki ostaci mogu da se vide u Arheološkom muzeju grada. Neveliki, stari muzej s vrednom zbirkom antičkih predmeta iz ove oblasti, uskoro će dobiti novo zdanje. Osim rimskih mozaika, posmrtnih stela, pozorišnih maski, nakita i upotrebnih predmeta, u muzeju se nalazi određen broj reljefa i skulptura. Jedna od njih, pronađena među ostacima Hrama boginje Atine, nalazi se u gotovo svim knjigama antičke istorije Grčke i sve donedavno smatralo se da pripada čuvenom kralju Leonidi.
Iako potiče iz ovog perioda, što potvrđuje i takozvani arhajski osmeh biste, s vremenom je uz statuu od paroskog mermera s korintskim šlemom vezivano nekoliko verzija priča. Jedna govori o tome da ova bista možda predstavlja imaginarnu personifikaciju spartanskog junaka ili boga, dok druga priča priču o spartanskom junaku Pausaniju, koji je jedno vreme proveo živeći u Maloj Aziji i bio grčki general u Bici kod Plateje (479. godina p. n. e.).
Još jedna zanimljiva priča iz muzeja tiče se rimskog podnog mozaika koji je ovde izložen, a koji predstavlja zanimljiv lik rimskog aristokrate razbarušene crne kose. Najsimpatičnija od svih skulptura je sigurno ona od bronze, mala i potpuno svedena, koja predstavlja Jelenu Trojansku, a koja je iz današnje perspektive i prema savremenim merilima lepote daleko od lepotice opisane u Homerovoj „Ilijadi”.
Nalik susednim, srednjovekovnim Maniotima, stanovnicima peloponeskog poluostrva Mani, antički Spartanci živeli su za borbu i oblikovanje savršenih ratnika. Već u sedmoj godini odvajani su od roditelja i započinjali svoj budući život vojnika. Ostalo je zapisano da su u jednom periodu pre svake borbe jeli čorbu od životinjske krvi kako bi postali još suroviji i obeshrabrili svoje neprijatelje. I žene su prolazile obuku za ratnice. Vojnička država Sparta smatrala je da obukom svakog pojedinca za ratovanje obezbeđuje sebi i svom narodu bolju budućnost – bolju od Atine, polisa koji se bavio politikom, govorništvom i umetnošću. Istorija je pokazala suprotno. Sparte više nema, a Atina, mesto prve skupštine i pozorišta na svetu, i danas je prestonica Grčke.
Ponosni na Muzej maslina
Današnja Sparta ni po čemu se ne razlikuje od drugih manjih gradova Grčke. Na moje pitanje lokalcima da li postoji neka specifičnost koja bi mogla da poveže antičku i modernu Spartu dobila sam odgovor da je jedina moguća veza to što u gradu određeni broj muške dece po rođenju dobija ime Leonida ili Likurg, po čuvenom zakonodavcu antičke Sparte, koji je osmislio dvojnu vladu dva kralja (jednog za mir i drugog za rat), a čiji se spomenik nalazi u centru grada.
U Sparti se nalazi i novi, privatni, Muzej maslina i grčkog maslinovog ulja, gde se na dva nivoa i u unutrašnjem dvorištu, mogu videti predmeti i običaji u vezi sa kulturom sadnje maslina. Na izložbi je prikazana fotografija okamenjenih fosila listova masline koja je pronađena u Grčkoj, što dovodi do zaključka da je maslina na Mediteranu postojala mnogo pre stvaranja prvih modernih civilizacija. Manje je poznato da je sve do početka Drugog svetskog rata Sparta bila poznata kao mesto sa čak 14 fabrika za proizvodnju svile. U ranom srednjem veku grčki monasi bili su prvi koji su iz Kine unutar grane drveta uspeli da prokrijumčare svilene bube.
www.umetnostputovanja.rs
Tri stotine slavnih
Najčuvenija priča iz istorije antičke Sparte opisana je u holivudskom digitalnom filmu iz 2007. godine „300”. Na početku Drugog grčko-persijskog rata, kada su Persijanci u osvajanju Grčke dospeli kopnom do Termopilskog klanca, među 1.500 grčkih vojnika iz još nekoliko polisa bili su i Spartanci. Njih tri stotine proslavilo se do poslednjeg braneći prevoj, predvođeni kraljem Leonidom. Istorijski spisi potvrđuju ovu priču. Nakon obilaska Arheološkog muzeja, u centru grada videla sam „grob Leonide” u gradskom parku, kameni sarkofag za koji se pouzdano zna da nije pripadao čuvenom kralju, ali ga i dalje nazivaju njegovim imenom. Iako Spartance poznajemo kao ratnike, manje je poznato da je jedna od obaveznih veština koju su učili bio i ples.
Kolevka maratona
Ono što najviše od svega povezuje antičku i modernu Spartu je Spartatlon. Sportski događaj koji se u čast Fidipida organizuje svakog 30. septembra upriličen je kao sećanje na glasnika koji je trčao od Maratonskog polja do Atine i preminuo nakon što je obavestio Grke da su pobedili Persijance. Zbog tog događaja se trka ove dužine naziva maraton (42 km 200 m).
Prema predanju, pre nego što će persijska flota u svojim osvajanjima stupiti na obalu Grčke (kod Maratona), Atina je poslala glasnika Fidipida da trči u Spartu i traži pojačanje. Glasnik je prešao rastojanje od 250 kilometara između Atine i Sparte – i nazad, obavestivši Atinjane da Spartanci neće da učestvuju, jer su bili usred svete nedelje kada im je svako ratovanje zabranjeno. Atinjani su pobedili Persijance sami, ali su moderni Spartanci osnovali sportsku disciplinu u čast glasniku. Na Spartatlonu ne učestvuju svi prijavljeni. Organizacioni odbor pravi selekciju od najviše 300 učesnika za trku koja počinje po podne u Atini i završava se narednog dana u Sparti.
