Leto u medini

Na jugoistoku Tunisa nalazi se Đerba. Neveliko ostrvo u neposrednoj blizini kopna još u 2. veku, za vreme svoje vladavine, antički Rimljani povezali su se s kopnom gradnjom nasipa dužine sedam kilometara.

I danas do Đerbe se s kopna stiže istim nasipom, kome su Tunišani dali naziv El Kantara, ili brodom koji saobraća iz nešto severnijeg dela Tunisa, ali čiji red vožnje nije uvek pouzdan.

Na proputovanju Tunisom posetili smo ovo ostrvo, koje je pomenuo i starogrčki pesnik Homer u „Odiseji”. U svom epu opisao je ostrvljane kao „ljude koji jedu lotos” čiji plod je, po njemu, bio „sladak kao med i primoravao putnika koji ga pojede (legendarnog Odiseja, koji je ovde došao), da zaboravi na sve – čak i na svoju zemlju i porodicu, i ovde ostane zauvek”.

Običaji Berbera

U 6. veku pre nove ere ostrvo je naselila zajednica Jevreja koje je vavilonski kralj Nabukodonosor prognao iz Jerusalima, zbog čega se i danas smatra jednim od najvećih centara Sefarda u severnoj Africi. Osim Arapa i Jevreja, najveći deo stanovništva Đerbe čine Berberi, tamnoputi prastanovnici severne Afrike, koji osim na ovom ostrvu žive širom pustinjskog pojasa na južnim delovima svih severnoafričkih, arapskih država. Rimljani su ih nazvali Berberima, tj. varvarima zato što su, s njihove tačke gledišta, bili na nižem civilizacijskom nivou.

Na Đerbi se nalazi glavno mesto Humt Suk, s malim radnjama i atmosferom tipičnih tuniskih gradića. Sasvim slučajno, u centru starog bazara ušla sam u zanimljivu staru radnju s tavanicom u obliku kupole, koja je bila oslikana jarkim bojama i motivima hebrejske tradicije, kao što su svećnjaci menore. Unutar malene kuće s kupolom za pultom stajao je vlasnik radnje, mlađi Jevrejin, Bitan Simon, koji je radnju s nakitom nasledio od oca, i pokazao nam ponudu veoma zanimljivog, starog srebrnog nakita. Dok smo pričali o Jevrejima na Đerbi, rekao mi je da ima dvojno državljanstvo, Tunisa i Portugala. Njegova porodica poreklom je iz Portugala, odakle su izbegli pre nekoliko vekova za vreme katoličke inkvizicije, koja je s Iberijskog poluostrva prognala Arape i Jevreje.

Humt Suk verovatno je najbolje mesto za kupovinu na Đerbi gde, osim lokalnih galabija i odeće u stilu tradicionalne nošnje, mogu da se kupe masline i maslinovo ulje lokalnih maslinjaka, badem, sušeno bilje, nakit od srebra i zlata, tepisi, predmeti od maslinovog drveta i palminog pruća i čuvena tuniska keramika.

Jedna od najčuvenijih i najzanimljivijih atrakcija ostrva jeste Đerba eksplor park. Veliki kompleks sastavljen je iz tri celine koje čine: muzej, tradicionalne kuće i zoo-vrt. Osim male postavke muzeja istorije i tradicije Berbera na Đerbi, u sastavu parka nalazi se nekoliko tradicionalnih kuća u kojima može da se vidi njihov život – upredanje vune, tkanje, upotreba kamila u domaćinstvu, nošnje, kuhinja i štale, predmeti od keramike. U nekim od kuća, lokalni Berberi i Berberke, odeveni u narodnu nošnju, pokazuju kako tkaju, prave korpe od palminog pruća i slično. Na prostoru između kuća podignut je bunar, do izvesne mere nalik egipatskom šadufu, gde jedan ostareli Berberin glumi seljanina koji je svoju kamilu vezao za bunar i na taj način izvlači iz njega vodu.

Po obilasku tradicionalnih kuća, prolaskom kroz kamenu kapiju dospeli smo u mini zoo-vrt s velikim kornjačama, iguanama i malim krokodilima, a zatim stigli do ogromnog kompleksa sastavljenog iz nekoliko bazena i ostrvaca, koji svi zajedno čine najveću farmu krokodila na Mediteranu. Ova farma verovatno je jedna od najvećih atrakcija Đerbe, naročito svakog dana u 16 časova, kada zaposleni hrane krokodile bacajući im komade mesa.

Nakon obilaska farme krokodila, uputili smo se u mesto Erijad, u čijem se središtu nalazi jevrejska sinagoga La Griba, najstarija i najznačajnija u Africi. Ova bogomolja mesto je gde svakog proleća na hodočašće dolaze mnogi religiozni Jevreji iz čitavog sveta. Osim velikog broja vernika iz Izraela, oni dolaze i iz drugih zemalja, jer se La Griba smatra jednom od najvećih svetinja Jevreja na planeti.

Grafiti u Erijadu

Erijad je poznat i po umetničkom kvartu koji je dobio naziv Đerbahud, poznat po sjajnim grafitima. Ulična umetnost rezultat je ideje lokalnog vlasnika galerije, koji je 2014. odlučio da pozove domaće i strane umetnike, koji su oslikali fasade kuća ovog gradića. Do danas, grafite u Đerbahudu oslikalo je oko 200 umetnika iz 30 različitih zemalja sveta.

Na inače potpuno ravnoj Đerbi, na jedinom većem brdu u ostrvskoj niziji nalazi se zanimljiv muzej tradicije življenja na ovim prostorima, Muzej Gelala. Unutar muzeja, podignutog u stilu blistavobelih tuniskih kuća, videli smo voštane figure stanovnika Đerbe u lokalnim nošnjama kako obavljaju svakodnevne poslove i neguju svoje lokalne običaje (kićenje neveste, sunićenje, igra društvenih igara, ples i muzika, pravljenje obroka). U dvorištu muzeja nalazi se mesto s presom, gde se od maslina dobijalo maslinovo ulje, plato krasi i voštana figura kamile okićene za potrebe venčanja.

Pre povratka izgubili smo se u bazarima Đerbe u potrazi za suvenirima. Iako određen broj radnji u Tunisu radi dvokratno, ovo pravilo ne važi za medine gde je većina prodavnica otvorena do večeri i gde je cenkanje obavezno. Medina na arapskom znači grad, a odnosi se na kuće unutar gradskih zidina (nekadašnje jezgro grada). Svi veći gradovi u Tunisu imaju svoje medine, u kojima se nalaze sukovi – četvrti s radnjama koje neguju stare zanate (kujundžije, keramika, ćilimi, predmeti od kamilje kože, tekstil, nakit). U sastavu medine je i centralna džamija i tvrđava (ribat). Medine Tunisa predstavljaju i dobar orijentir, jer se uvek nalaze u centru grada.

https://umetnostputovanja.rs/

Nekadašnja francuska kolonija

Do sredine 20. veka Tunis je bio francuska kolonija, i u Tunisu ćete se najbolje sporazumeti ukoliko govorite francuski koji Tunišani uče od prvog razreda osnovne škole. Francuzi spadaju i u najbrojnije turiste. Tunis je stekao nezavisnost od Francuske 1956, a 1957. postao je republika na čelu s prvim i doživotnim predsednikom Habibom Burgibom, koji je za Tunišane bio isto što i Tito za Jugoslovene. Zanimljivo je da su granice Tunisa gotovo iste kao pre nekoliko vekova i da je to jedna od retkih afričkih država koja nema veštačke – kolonijalne granice, koje izgledaju kao da su povučene lenjirom. Tunis spada u jednu od najliberalnijih muslimanskih država, gde je ženama zakonom dozvoljeno da same putuju, rade, same biraju svoje muževe koji mogu biti i drugih veroispovesti i da same pokreću razvod. Jedina je muslimanska država gde je legalizovan abortus.

Zubi krokodila kao suvenir

U suvenirnici mogu da se kupe zubi krokodila, koje ova životinja gubi jednom (do dva puta) godišnje, i izrastaju joj novi. Krokodili (i aligatori) su jedini kičmenjaci na planeti koji nisu sisari i imaju zamenske zube. Kada postanu suviše „izlizani”, krokodili ih odbacuju i oko 50 puta u toku životnog veka rastu im novi zubi.