Još ne znamo kako svemir funkcioniše
Godinama su astronomi verovali da će jedna od najvećih zagonetki moderne astronomije na kraju biti objašnjena običnom greškom u merenju. Međutim, najnovija posmatranja svemira, obavljena uz pomoć najmoćnijeg svemirskog teleskopa ikada napravljenog, pokazuju da problem nije nestao. Naprotiv, sada je potvrđeno da je stvaran, što znači da naše razumevanje svemira nije potpuno.
Rezultati zasnovani na posmatranjima Svemirskog teleskopa Džejms Veb (NASA/ESA/CSA) i istraživanjima tima nobelovca Adama Risa (SH0ES Collaboration), objavljeni su u časopisu The Astrophysical Journal Letters. O ovoj temi izveštavali su i NASA, ESA, Johns Hopkins University i Nature.
Reč je o fenomenu poznatom kao Hablova tenzija, neslaganju između dva načina merenja brzine širenja svemira. Naučnici danas koriste dva glavna načina za određivanje Hablove konstante, odnosno brzine kojom se svemir širi.
Prvi način zasniva se na proučavanju kosmičkog mikrotalasnog pozadinskog zračenja, svojevrsnog „odsjaja” Velikog praska. Analizom tog drevnog svetla i primenom standardnog kosmološkog modela istraživači izračunavaju kolikom brzinom bi svemir danas trebalo da se širi.
Drugi način podrazumeva direktno merenje današnje brzine širenja svemira posmatranjem obližnjih zvezda i galaksija koje se udaljavaju od nas. Za precizno određivanje njihovih udaljenosti koriste se posebne promenljive zvezde, poznate kao Cefeide, koje služe kao svojevrsni „kosmički metar”.
Nedostaje važan deo slagalice
Problem je u tome što ova dva načina merenja daju različite rezultate. Direktna posmatranja pokazuju da se svemir širi primetno brže nego što predviđa standardni kosmološki model zasnovan na podacima iz kosmičkog mikrotalasnog pozadinskog zračenja.
Dugo se pretpostavljalo da je uzrok neslaganja upravo greška u određivanju udaljenosti Cefeida. Međutim, Svemirski teleskop Džejms Veb, zahvaljujući izuzetno preciznim infracrvenim instrumentima, ponovo je izmerio ove ključne zvezde sa do sada neviđenom preciznošću.
Rezultat je bio iznenađujući: razlika nije nestala niti se smanjila. Naprotiv, nova merenja potvrđuju da su prethodna direktna posmatranja bila tačna.
To ne znači da je otkrivena nova fizika, ali znači da objašnjenje više ne može jednostavno da se pripiše lošim merenjima.
Zbog toga naučnici sada ozbiljno razmatraju mogućnost da u postojećem kosmološkom modelu nedostaje važan deo slagalice. Među mogućim objašnjenjima pominju se neočekivano ponašanje tamne energije, postojanje novih, do sada neotkrivenih čestica ili neki sasvim novi fizički procesi koji su delovali u ranom svemiru.
U istoriji nauke ovakva uporna neslaganja između teorije i posmatranja često su vodila do velikih otkrića. Zato mnogi istraživači smatraju da bi Hablova tenzija mogla da predstavlja prvi ozbiljan nagoveštaj da je vreme za novu revoluciju u kosmologiji, zaključuje Nature.
