Grad bisera, crkava i turizma

Obgrljen šumovitom planinom Galičicom, a pripijen uz jezero, Ohrid je vekovima živeo intrigantnu istoriju i nekada je, kažu, imao 365 crkava, za svaki dan po jednu. Bogomolje su se često gradile na ostacima prethodnih, prvo paganskih ilirskih, pa grčkih, rimskih i ranohrišćanskih da bi procvetale u vreme bugarskog cara Samuila.

Od devetog veka Ohrid se pominje pod današnjim imenom. Po tumačenjima, slovenski naziv grada potiče od reči hrid, brdo.

Po kaldrmi, među tesnim ulicama

Stari grad Ohrid razuđen po brdima nije lak za obilazak. Možeš dušu da ispustiš dok se penješ uskim ulicama kroz koje jedva može da prođe jedan automobil. Kaldrma od tesanog oblog kamena klizava je kad ovlaži, a vlaži. Kiše i vetrovi su česti zbog planinskog podneblja jer i sam grad leži na oko 700 metara nadmorske visine.

Krov od crvenih crepova, u belo okrečene fasade, smeđi obrubi oko prozora i vrata, prizemlje uže od gornjih spratova s izbočenim prozorima i terasama nad tesnim ulicama karakterišu arhitekturu starog grada. Nekada su to bile prizemne kuće s baštama. Danas su dograđene, renovirane, nalickane u vile sa sobama za izdavanje.

U prizemlju svake od njih je neki mamac za turiste, restorani, picerije, galerije, poslastičarnice, radnje sa suvenirima. I prodavnice čuvenih ohridskih bisera uvezanih srebrom, u raznim veličinama. Najveći komadi bisera veličine lešnika blistaju kroz stakla s crnog postolja. Presijavaju se i niske ogrlica od pljosnatih komada kao da su od sedefa.

Juvelirnica na šetalištu u čaršiji je mnogo, ali je puno i turista. Ispred juvelirnice porodice Filevi, jedne od samo dve čiji su osnivači znali tajnu pravljenja bisera, redovno zastaju turističke grupe kojima vodiči pričaju o nakitu.

Ohridski biseri ne nastaju iz školjki, već od krljušti ribe plašice, koja živi samo u čistoj vodi. Listići krljušti slažu se i spajaju, pa konzerviraju dok se ne formira jajasti oblik. Još samo porodica Talev poseduje recept za pravljenje bisera koji se usmeno prenosi s kolena na koleno po muškoj liniji.

I u vansezoni, u oktobru, Ohridom kruže turističke grupe, trenutno postarijih ljudi. Ima među njima i onih koji se po oblucima kaldrme starog grada otežano kreću uz pomoć štapa, hodalice i čak invalidskih kolica, ali ih to ne ometa da budu radoznali i da putuju.

Turistički sadržaj nudi se s puno ukusa i pažnje. Ulični prodavci ne saleću potencijalne kupce kao na Orijentu. Domaćini su uslužni svuda, ali s merom, prostosrdačni, predusretljivi, gostoprimljivi, s osmehom i tapšanjem po ramenu. Ne zakidaju na meri. Ne deru goste, a nude ukusne specijalitete lokalne kuhinje i izvanredne orijentalne poslastice. Interesantno je da se supa i čorba u Makedoniji jedu za doručak.

Na srpske turiste su se navikli i dobrodošli su jer su galantni. Konobar u restoranu u selu Vevčani kod Struge u kome smo jeli izvanredne pljeskavice kaže da se u Makedoniji najviše sluša naš turbo-folk, a pogotovo „Zvezde granda” sa Pinka. Malo se slušaju bugarski i grčki izvođači, daleko češće se čuju pesme grupa iz bivše Jugoslavije, ili Balašević.

S prozora našeg apartmana, ljubaznih i druželjubivih domaćina Miše i Marije Vankoski, od ranog jutra gledamo grupe turista u porti Crkve Sveta Sofija iz 11. veka. Nešto od originalnih fresaka iz tog doba i dva veka kasnije delimično je očuvano jer su ih Turci i tu samo prekrečili. Deo gornje galerije crkve živopisan je u 14. veku, izgleda u doba cara Dušana, koji je osvojio Ohrid 1334. godine. Na freskama se nalazio i njegov portret sa suprugom Jelenom. Ulaznica u ovu bogomolju, kao i na ostalim mestima kulturne baštine, košta 150 makedonskih denara ili tri evra.

Ovo je jedna od retkih crkava u podnožju brda blizu jezera. Većina ih je na uzvišenjima iznad vode, poput Crkve Svetog Jovana Kanea iz 13. veka, podignute na visokoj litici iznad nekadašnje ribarske luke, odakle se pruža divan pogled na jezero i planinske lance. Ako se nastavi uzbrdicom, stiže se do Samuilove tvrđave, na najvišoj tački starog grada. U blizini ulaska na tvrđavu je značajno arheološko nalazište Plaošnik s iskopinama još iz praistorije. Na lokalitetu su otkriveni ostaci više ranohrišćanskih bazilika, rimskih stubova, krstionica, kupatila, mozaika, kao i posude sa venecijanskim novčićima, po čemu arheolozi zaključuju da je Ohrid imao razgranate trgovačke veze sa Mletačkom republikom u srednjem veku.

Uz nalazište je Manastir Svetog Klimenta i Pantelejmona, izuzetno značajan za makedonsku istorijsku baštinu. Taj manastirski kompleks nedavno je izgrađen na mestu stare crkve koju je podigao Sveti Kliment Ohridski. Sa svetim Naumom predano je širio učenje Ćirila i Metodija i u manastiru podučavao prve monahe glagoljici da bi njome prepisali prvu Bibliju na staroslovenski, jezik kojim je govorio narod. Zahvaljujući Klimentu i Naumu, njihovom učeniku Pantelejmonu i Ohridskoj književnoj školi, Ohrid je krajem devetog veka postao središte širenja hrišćanstva, slovenske pismenosti i kulture. Zapravo sedište prvog slovenskog univerziteta.

Balkanski Jerusalim

Da zaokružimo priču o crkvama, zbog čije je brojnosti Ohrid nazvan balkanskim Jerusalimom. Na jednom od susednih brda smestila se Crkva Svete Bogorodice Perivlepte iz 13. veka. U njoj su vekovima čuvane mošti Svetog Klimenta Ohridskog.

Posebnu privlačnost za turiste ima galerija ikona u crkvenom kompleksu zbog jedne koja potiče od pre devet vekova.

Obližnja turistička atrakcija je i antički teatar, iz helenističkog perioda. Teatar na otvorenom građen je između dva brežuljka koja ga štite od vetrova da ne remete akustiku.

Kada sve to obiđete, ponovo svraćate na đakonije u ljupke restorane ukrašene saksijama cveća i starinskim detaljima – nameštajem, posuđem, satovima, violinama, klavirima, crtežima starog Ohrida. A u meniju nalazite opise specijaliteta na makedonskom, engleskom, albanskom i turskom. Svakako s razlogom. Albanaca u Ohridu ima od davnina, a turisti iz Turske pristižu u sve većem broju, kažu, jer turska firma upravlja ohridskim aerodromom dok istovremeno „Turkiš erlajns” intenzivira linije na relaciji Istanbul–Ohrid.