Drevne prestonice Persije

Drevni grad Persepolis Iranci nazivaju i Džamšidov tron, prema imenu prvog, mitskog cara Persije.

To je jedna od tri prestonice antičke Persije – ona najglamuroznija, gde su ahemenidski carevi pravili zabave koje su trajale i po tri meseca, i koje su opisane i u Starom zavetu.

To je verovatno dalo ideju i poslednjem iranskom kralju, šahu, da u oktobru 1971. godine, na ovom mestu organizuje, zvanično, najveću žurku na svetu. Osam godina pre nego što će biti svrgnut, u ogromnim šatorima obloženim mermerom i uz beskrajni švedski sto, Reza Pahlavi je, proslavljajući 2.500 godina Persijskog carstva, u Persepolisu priredio jednu takvu zabavu za sve svetske državnike i vladare, kojoj su, između ostalih, prisustvovali i maršal Tito sa suprugom Jovankom. Basnoslovan državni novac potrošen za najveću žurku na svetu koja je trajala tri dana bio je i jedan od nekoliko povoda za njegovo kasnije svrgnuće.

Zdanje iz 6. veka pre nove ere

Gradnja Persepolisa počela je u 6. veku pre nove ere, na prethodno ozidanoj veštačkoj terasi ogromnih razmera, visine dvadeset metara, i trajala je godinama. U Starom zavetu opisano je podizanje ovog kompleksa, s detaljnim podacima o tome koji narodi su učestvovali u poduhvatu i iz kojih sve krajeva poznatog sveta je stigao materijal za gradnju.

U okviru nalazišta, koje je od 1979. godine na Listi svetske kulturne baštine Uneska, postoji i mali muzej, smešten unutar nekadašnjeg harema cara Kserksa Prvog. Nakon osvajanja, Persepolis je 330. godine pre nove ere uništio i zapalio Aleksandar Veliki. Navodno je jedna od njegovih konkubina, tokom pijanstva koje je trajalo čitave noći, predložila da Persepolis treba da gori, što se i dogodilo.

Iako se dve monumentalne grobnice persijskih careva, Artakserksa Prvog i Artakserksa Trećeg, nalaze uklesane u steni iznad samog Persepolisa, preostala četiri najvažnija cara legendarne dinastije Ahemenida – Darije Prvi Veliki, Kserks Prvi, Darije Drugi i Artakserks Drugi, sahranjeni su nekoliko kilometara od palate, na monumentalnom, carskom groblju u steni, koje nosi naziv Nakše Rostam. Između dve grobnice, visoko iznad travnjaka nalazi se i nezavršeni mauzolej Darija Trećeg, poslednjeg ahemenidskog cara kog je ubila vojska Aleksandra Velikog. Zanimljivo je da ime nekoliko najvažnijih persijskih careva – Darije potiče od persijske reči „daria” što znači „more”, i da je u Iranu i danas u širokoj upotrebi (pers. Darijuš).

U čast cara antičke države

Sedamdeset kilometara severno od Persepolisa svratili smo u Pasargad, osim Suze i Persepolisa, treću najvažniju prestonicu persijskih careva. Ostaci zoroastijske kule, palate i kanala za navodnjavanje jedne od devet čuvenih persijskih bašti na listi Uneska leže rasprostrti po poljani i deo su građevina koje su podignute za vreme vladavine prvog velikog cara antičke Persije, Kira Velikog. Car Kir Veliki bio je vladar jedne od najvećih imperija na planeti i ostao je upamćen po prvoj Povelji o ljudskim pravima na svetu, čiji se original, uklesan klinastim pismom, nalazi u Britanskom muzeju, u Londonu.

Nakše Rostam

Osim grobnica u stenama, u jednom delu lokaliteta delimično ukopana u zemlji viri Zoroastijska kula iz 6. veka pre nove ere, kao potvrda da su ahemenidski carevi bili prvi vladari jednobošci, prve monoteističke religije na svetu, zoroastrizma.

U podnožju jedne od grobnica uklesanih u stene nalazi se jedan od najčuvenijih istorijskih reljefa ikada, „Šapurova parada” iz 3. veka. Na reljefu je predstavljena pobeda persijskog, sasanidskog cara Šapura nad Rimljanima, kao i rimski car Valerijan sa Filipom Arabljaninom, koji pred Šapurom kleče i mole za milost.

Kapija svih nacija

Osim nadaleko čuvene Kapije svih nacija i ostataka nekoliko delova palata, glavnu atrakciju drevnog, palatnog grada predstavlja Veliko stepenište, s reljefima podanika Persijskog carstva iz svih krajeva Azije, koji, prikazani u prirodnoj veličini, u redu na stepeništu, caru prinose darove.