Prožimanje urbanih prostora i prirode
U pejzažu prestonice upadljivo je i Veliko ratno ostrvo kao još jedno područje koje rastući velegrad mora da sačuva
Prožimanje urbanog prostora grada i njegove prirode, kao jedinstveno planiranje razvoja grada – tema je izložbe koju Zavod za zaštitu prirode Srbije održava, uz razna predavanja i radionice, u beogradskoj Galeriji nauke i Tehnike SANU do 31. januara.
Izložba „Prostor grada – prostor prirode”, kako je rekao akademik Slobodan Milosavljević na otvaranju „približava građanima žive spomenike Beograda, kroz višeslojna značenja, kao svedoke prošlosti sa kojima smo povezani kroz istoriju, sećanja, uspomene, predanja i mitove. Ona je prikaz zaštićenih područja grada u formi video radova, fotografija i tekstova, kao i eko-figura od sekundarnih sirovina koje predstavljaju zaštićene životinjske vrsta nastanjene na tlu našeg glavnog grada ”.
Izvršni direktor Zavoda za zaštitu prirode Branka Vujović dodala je da je cilj postavke da publiku upozna sa zaštićenim područjima – zelenim oazama Beograda, kao odabranim primercima zaštićene dendroflore i životinjskih vrsta, a u cilju očuvanja, vrednovanja i interpretacije prirodne baštine gradskog prostora.
Među primerima tih oaza ili „živih spomenika” glavnog grada koji su na izložbi predstavljeni, jeste i Ada Ciganlija. Kako se ispod izloženih fotografija Ade navodi, ovo područje nekad nije imalo današnji izgled. Sve do sedamdesetih godina 20. veka bilo je to ostrvo na Savi. Hidrotehničkim zahvatima stvorene su dve prevlake na svakom rukavcu, kojima je Ada povezana sa kopnom, te je tako stvoreno Savsko jezero. Cilj urbanista bio je da velegrad kakav je Beograd dobije veliki Sportsko-rekerativni centar u prirodi. Mesto na koje može da se zaista pobegne od gradske gužve i zagađanje, što Ada i danas jeste na više od svojih 470 hektara šumsko-vodene površine. Zato spada u zaštićena područja od 2023. godine.
Što se Avale tiče , još je kralj Milan 1859. godine naredio da se ova planina „zagrađuje, te tako spasi od propadanja”, što se smatra prvom zaštitom ovog planinskog simbola Beograda, prepoznatljivog po tv tornju na ulasku u grad. Ova najsevernija šumadisjka planina, na 506 metara nadmorske visine, ujedno je i prvo zaštićeno područje na teritoriji Srbije, jer se uvek sa oblikom nepravilne kupe i Spomenikom neznanom junaku isticala u širem pejzažu glavnog grada.
U istom pejzažu, napominju stručnjaci, upadljivo je Veliko ratno ostrvo kao još jedno područje koje rastući velegrad mora da sačuva zbog svoje ravnoteže sa prirodnim okruženjem i njegovim dobrobitima za zdravlje stanovnika. Kako ističu, smešteno u „slici” Ušća Save u Dunav, zajedno sa Malim ratnim ostrvom čini Dunavske ade koje su oaze netaknute prirode, samo rekom razdvojene od urbanog velegradskog jezgra. „Ova ostrva su i spomenik prirode kao izuzetna geološko-morfološka tvorevina, jer su nastala od prirodnog spruda. „Izronila su iznad vodenog ogledala tokom 16. veka”, kako su prirodnjački stručnjaci citirali pisce.
„Grad i priroda se prepliću i prožimaju. Pored ekološkog značaja ove teme, prirodne vrednosti posebnih odlika u kompoziciji gradskog predela neodvojive su su od urbanih, istorijskih i kulturnih toponima. Razvijanje gradskog prostora s jedne strane predstavlja osvajanje prostora prirode, dok je očuvanje prirodnih resursa istovremeno neophodan uslov opstanka. Savremeni stanovnik gradskog prostora zaboravlja na iskonsku vezu sa prirodnim okruženjem, celinom bez koje i sam gubi svoj prirodni, humani lik. Time se zanemaruje jedna od suštinskih potreba ljudskog bića, da bude u trajnoj komunikaciji i dodiru sa prirodom. Emotivna veza koju negujemo prema oazama prirode u prostoru grada, omogućava nam da održimo i stvorimo odnos prema prirodnim vrednostima koje nas okružuju, jer tamo gde prepoznajemo vrednost, u nama se rađa potreba da to što nam je vredno i sačuvamo”, smatra Branka Vujović.
Parkovi protiv toplotnih ostrva
Urbani prostori u Beogradu prožimaju se sa prirodnim kroz koncept zelene infrastrukture. Pod njom se podrazumevaju parkovi, šume i zelene zone uz obale reka – pored Ušća i na Adi, u Košutnjaku i Topčiderskom parku. Zelena infrastruktura su i drvoredi duž ulica, uz ulice i reke, kao i urbani džepovi zelenila, krovni vrtovi i ozelenjene fasade. Naravno i očuvano prirodno nasleđe – Botanička bašta i ostali botanički spomenici prirode, objašnjava master planer Zavoda za zaštitu prirode Marina Stanić.
Njena koleginica Jelena Baljak dodaje da prožimanje urbanih i prirodnih prostora u Beogradu i bilo kom većem gradu doprinose održivom razvoju i unapređenju života stanovnika. Zeleni prostori služe za kontrolu zagađenja, ali i rekreaciju i kulturne manifestacije. Takođe, smanjuju efekat urbanih toplotnih ostrva umanjujući temperaturu i povećavajući vlažnost. Utiču, dodaje i na mentalno zdravlje i vedrinu stanovnika, stvarajući ujedno i harmoničnu gradsku celinu.
