Orlovi opet šire krila
Ljubitelji prirode iz Valjeva, okupljeni oko Centra za prirodne resurse „Natura”, uspeli su u protekle tri decenije da sačuvaju od nestajanja koloniju beloglavog supa u kanjonu reke Trešnjice i da je petostruko uvećaju
Već tri decenije ljubitelji prirode iz Valjeva, okupljeni oko Centra za prirodne resurse „Natura”, najstarije ekološke organizacije u Srbiji, vode bitku da u specijalnom rezervatu prirode klisure reke Trešnjice sačuvaju opstanak kolonije beloglavog supa koji se gnezdi na liticama ovog kanjona. Trešnjica izvire na planini Povlen kod Valjeva, a uliva se u reku Drinu.
Opstanak kolonije ptica u valjevsko-podrinjskim planinama, Medvedniku, Jagodnji, Torničkoj Bobiji, Orovačkoj planini i Boranji, bio je doveden u pitanje, između ostalog, zato što su ovdašnji „planinci” da bi zaštitili svoja stada od vukova, šakala, pasa lutalica i lisica bili prinuđeni da ih truju jakim otrovima.
To je dovelo do uginuća „čistača prirode”, kako popularno u ovom kraju nazivaju beloglavog supa, a koji se hrani uglavnom uginulim životinjama. Orlovi su često bili i na meti nesavesnih lovaca koji su ih uništavali zbog verovanja meštana ovih krajeva da njihova pojava naslućuje smrt i druge nesreće.
Najpre „nebeski restoran”
Članovi Fondacije za zaštitu beloglavog supa su kao prvi zadatak postavili da za ovu najveću pticu grabljivicu na našim prostorima obezbede dovoljno hrane. Prema savetu poznatog ornitologa Saše Marinkovića, najpre su na mestu Boškovac otvorili „nebeski restoran”. U njega iz brojne porodice Mihaila Vučićevića i Laze Jovanovića iz obližnjeg sela Grčići, bez obzira na vremenske prilike, već godinama dopremaju klanički otpad iz Ljubovije, a iz veterinarskih ambulanti uginulu stoku s farmi.
Do sada je izneto preko 70 tona hrane. To je prava poslastica za orlove koji ne moraju da lete kilometrima da bi našli uginule životinje kojima se hrane. Osnovali su i rendžersku službu čiji aktivisti Dragan Đekić, Vlado Dodović i drugi, uz pomoć svojih „špijuna”, prate sve šta se događa s orlovima na prostoru od Valjeva do Bratunca.
Zahvaljujući svemu što su valjevski ljubitelji prirode preduzeli proteklih godina rezultati nisu izostali, kaže za „Magazin” Siniša Mitrović, direktor Centra za prirodne resurse „Natura” i sam istraživač i ekološki analitičar:
„Spasli smo čistača prirode, a on je spasao nas. Broj ptica sa šest povećan je u ovom periodu na 54, pa sada beloglavi sup opet širi svoja snažna krila u rasponu i do tri metra nad valjevsko-podrinjskim planinama.”
Valjevski ekolozi uprkos dobrim rezultatima nastavljaju bitku da najsevernija kolonija supova u Evropi preraste u centar ekološkog turizma. Takva su mesta sve popularnija širom Starog kontinenta. U tome računaju i na veću pomoć nadležnih ministarstava Srbije, opštine Ljubovija koja je već godinama saveznik u borbi za opstanak beloglavog supa, kao i na bolju saradnju s nevladinim sektorom.
Valjevski ekolozi sarađuju i s brojnim naučnim institucijama, fakultetima, kao što su Zavod za zaštitu prirode na čelu s dr Bratislavom Grubačom i biolozima iz Novog Sada koji se brinu o biljnim vrstama u rezervatu u koji su se već vratile srne, poneki medved. I rečni vodotoci su postali bogatiji raznim vrstama ribe. Vratile su se i druge ptice grabljivice, suri orao, jastrebovi…
Ekolozi očekuju i veću pomoć od nadležnih pravosudnih organa u realizaciji pooštrenih zakonskih mera koje treba da spreče ekološki kriminal.
Spremni za turiste
Čak i ovim što je do sada postignuto stvoreni su uslovi da ovaj kraj postane centar ekološkog turizma u ovom delu Evrope. Uz čist vazduh, nezagađene vodotoke, meštani su spremni da ugoste turiste u svojim domovima po pristupačnim cenama i izobiljem zdrave hrane.
To bi sigurno doprinelo i bržem razvoju ovog kraja, posebno oživljavanjem ekološkog turizma, a time i ostanku mladih na selu. Tada se sigurno ne bi dogodilo da škola u Gornjoj Trešnjici, stara oko 200 godina, ostane samo sa tri đaka.
Beloglavi sup – prirodni sanitarac
Od reči lešinar, kažu stručnjaci, mnoge ljude podilazi jeza. Međutim, oni hraneći se uginulim životinjama održavaju biološku ravnotežu i higijenu, pa bi se, možda, pravilnije mogli nazvati biološkim sanitarcima. Ova vrsta najradije živi i gnezdi se u područjima s klisurama i slabijom vegetacijom. Poznato stanište beloglavog supa kod nas je rezervat Uvac, a sada srećom i valjevsko-podrinjske planine.
Klisura za grabljivice
Specijalni rezervat prirode klisure reke Trešnjice nalazi se u zapadnoj Srbiji. Nakon 23 kilometra Trešnjica se uliva u Drinu kod Ljubovije. Neposredno pred ušće s Drinom reka je stvorila 152 metra duboku krečnjačku klisuru s vertikalnim liticama. Ovo područje je rezervat prirode i u njemu gnezda grade mnoge ptice grabljivice kao što su suri orao, obična vetruška, jastrebovi, kopci i beloglavi sup.
