Riklijaneri - pioniri velnesa sa Vršačkog brega
Na vrhu Vršačkog brega, u prepoznatljivoj beloj zgradi s karakterističnim tornjevima, danas se nalaze prostorije Kluba ekstremnih sportova „Izazov”. Pre više od 130 godina, međutim, ovaj objekat bio je mesto okupljanja kontroverzne grupe ljudi poznate kao „riklijaneri” – sledbenici švajcarskog industrijalca i pionira prirodnog lečenja, Arnolda Riklija. Ovi entuzijasti verovali su u isceliteljska svojstva sunca, vazduha i vode, a njihova filozofija, tada smatrana alternativnom, postala je preteča modernih velnes i spa praksi.
Svega desetak metara od stena sa kojih se pruža najlepši pogled na Vršac, jer su svakog jutra, pre svitanja, običavali da goli upijaju prve sunčeve zrake i udišu svež jutarnji vazduh.
Ne zna se pouzdano kako su metode lečenja Arnolda Riklija počele da se primenjuju u Vršcu, ali se veruje da su za to bili zaslužni vršački Nemci, koji su često putovali po Evropi. Neki od njih su, navodno, boravili u prvom Zavodu za helioterapiju, koji je Rikli osnovao na Bledu, u Sloveniji, 1855. godine, pa su odlučili da iskoriste sve zdravstvene potencijale koje Vršačke planine nude.
Tako je nastala zajednica sledbenika Riklija u Vršcu, koja je ubrzo postala poznata kao „riklijaneri”.
Riklijevo Zdravlje iz prirode
Arnold Rikli je bio veliki protivnik upotrebe medikamenata. Verovao je da su prirodni elementi – sunce, vazduh i voda – ključni za očuvanje i poboljšanje zdravlja. Njegove metode uključivale su sunčanje, vazdušne i vodene kupke, kao i terapiju fizičkom aktivnošću.
Riklijevi sledbenici u Banatu su, takođe, bili posvećeni filozofiji prirodnog lečenja, što je podrazumevalo golišavu šetnju po stazama posebno ograđenim i obeleženim na nemačkom, srpskom i mađarskom jeziku, kako bi se sprečilo da neupućeni slučajno nalete na prizor golišavih članova kluba.
Jutarnji rituali uključivali su sunčanje i vazdušne kupke, nakon kojih bi „riklijaneri” nastavili sa šetnjom i obavljanjem svakodnevnih obaveza, osveženi i puni energije.
Iako je njihov način života sablažnjavao mnoge, posebno u tadašnjem konzervativnom društvu, oni su postajali sve brojniji. Među njima su bili ugledni ljudi – trgovci, zanatlije i intelektualci – koji su sopstvenim sredstvima izgradili objekat na Vršačkom bregu.
Zgrada na Bregu i sanatorijum
Belu zgradu sa tornjevima, danas poznatu kao „Rikli-Haus”, „riklijaneri” su sagradili na strmoj padini, svega nekoliko metara od stena sa kojih se pruža predivan pogled na Vršac. U tom objektu, koji je imao svlačionice i kupatilo, članovi „Društva za čuvanje zdravlja i prirodno lečenje” pripremali su se za svoje jutarnje rituale, verujući da je priroda najefikasniji iscelitelj.
Kako je pokret rastao, „riklijaneri” su 1912. godine u Vršcu osnovali sanatorijum pod imenom „Sanitas”, namenjen lečenju „živčanih i unutrašnjih bolesti”.
Sanatorijum, smešten u današnjoj zgradi Odeljenja fizikalne medicine i rehabilitacije Opšte bolnice Vršac, nudio je različite terapije bazirane na prirodnim elementima. Tu su se nalazila kupatila sa odvojenim ulazima za dame i gospodu, a nudio je i tretmane kupanja električnim svetlom, sunčanim i parnim kupkama, pa čak i kupke u šišarkama i jelovom lišću.
Ovaj Sanatorijum je ubrzo postao preteča današnjih velnes i spa centara, a „riklijaneri” su počeli da pružaju svoje usluge i ljudima izvan njihovog društva, značajno zarađujući od popularnih tretmana.
Nasleđe „riklijanera”
Uspon pokreta „riklijanera” prekinuo je Prvi svetski rat, a društvo je polako prestalo da postoji. Tokom Drugog svetskog rata, „Rikli-Haus” je korišćen kao baza nemačkih vojnika, a kasnije i partizana. Posle rata, zgrada je nacionalizovana i pripala lokalnoj fabrici konfekcije „Kluz”, koja ju je kratko koristila kao kafić za zaposlene. Danas se u toj zgradi vežbaju ekstremni sportovi, a zgrada i dalje odiše atmosferom prošlih vremena i podseća na pionire zdravog života u Vršcu.
