Mletački zlatnici u manastiru Dubrava

U dubinama Zlatibora, podalje od vreve turističkog centra, tihuju i stolećima traju crkve brvnare i zidani manastiri. Svi obnovljeni, i te kako privlačni poštovaocima vere i naše tradicije. Zajedno na nevelikom prostoru, u krugu od nekoliko desetina kilometara.

Osobenu snagu ovoj zlatiborskoj duhovnoj sponi udahnjuju dva manastira: Uvac i Dubrava. Svetilišta davno podignuta u dubodolinama s one strane Tornika, nedaleko od sela Stubla, blizu kanjona reke Uvac. Nekad zarušeni i opustošeni, u novije vreme obnovljeni i oživeli.

Hramovi u srcu očuvane prirode

 U nenaseljenoj kotlini među brdima smestio se manastir Uvac, do koga put vodi nizbrdo od Stubla. To je sada lepo uređen hram u srcu očuvane prirode, gde se dodiruju područja opština Čajetina i Priboj. Svetilište s dugom istorijom, delom i nedovoljno poznatom, jer je ovde ko zna kada sagrađeni manastir dugo čamio srušen. Čitav taj manastirski kompleks svedočanstvo je o pradavnom postojanju velikog duhovnog centra u ovom udaljenom kraju. Na stranicama jedne crkvene knjige iz 1622. čita se da je bio posvećen rođenju Presvete Bogorodice.

Devedesetih godina 20. veka, nakon stoleća propadanja u gomili kamenja, hram Uvac je istražen i obnovljen radom stručnjaka užičkog Narodnog muzeja. Tako je na Malu Gospojinu 1995. godine ova svetinja ponovo oživela posle gotovo tri veka.

Nedaleko odatle je manastir Dubrava, na uzvišenju u nedrima planine pored kanjona Uvca. Sagrađen je takođe u srednjem veku, pa zatim zarušen. Prve tragove hrama pronašao je u proleće 2001, da bi zatim uz pomoć meštana i stručnjaka kraljevačkog Zavoda za zaštitu spomenika počelo otkopavanje ruševina. Arheolozi su našli ostatke manastirske crkve i konaka, pa i jednu ostavu sa 260 očuvani mletačkih zlatnika iz 17. veka. Radovima je potom obnovljena i oživela Dubrava.

Ređaju se okolo davnašnje zlatiborske crkve brvnare: u Jablanici, Dobroselici, Semegnjevu, takođe prastare, a obnovljene. Zubu vremena i one su odolele, snagom vere i lepotom osvajaju.

Ko god je u obilasku udaljenih zlatiborskih prostora posetio neku od ovih crkava brvnara bio je impresioniran viđenim. Davna prošlost i duhovnost progovaraju iz tih brvana i ikona. Ponegde, kao u Dobroselici, takav hram se nalazi pokraj vitkih borova „stolovaša”. U Jablanici je na uzvišenju usred četinarske šume, s drvenim sobrašicama (rodovskim trpezama). Od drveta je i neveliki hram u Semegnjevu, arhitektonski biser u potpunosti ukrašen ikonama.

– Ogledalo Zlatibora vekovima je kuća brvnara i uz nju crkva brvnara u našim selima. Čuvaju se kroz istoriju: rušili su ih neprijatelji u ratnim vremenima, u miru obnavljali Zlatiborci. Čuvenu brvnaru iz Dobroselice za noć su na kolima premestili naši preci da je od Turaka sačuvaju. Brvnare u Dobroselici, Jablanici, Kućanima, Semegnjevu, Mokroj Gori, kapela Zaharića u Kremnima i crkva u Vežanji (na Zaovinama) mesta su sama po sebi prelepa u još lepšem prirodnom okruženju. Čuvaju relikvije i ikone izuzetnog značaja, dela neprocenjive umetničke vrednosti – izjavila je direktorka Kulturnog centra Zlatibor Danica Jevtić Šišović.

Za crkvu brvnaru u Jablanici, sagrađenu 1838. godine, kažu da je čuvar zlatiborske duše. Posvećena je Pokrovu Presvete Bogorodice, pravljena od brvana u pravougaonoj osnovi s polukružnom oltarskom apsidom. Od starog ikonostasa sačuvane su carske dveri, prestone ikone Isusa Hrista i Presvete Bogorodice s Isusom Hristom, kao i ikona Svetog Vasilija Ostroškog sa Svetim Jovanom Krstiteljem. Pored crkve je elegantni drveni zvonik, dok joj portu krase kućice od brvana sobrašice. Koristile su se u davna vremena za obedovanje posle liturgije i pričešća, slava i drugih crkvenih saborovanja. Tokom 2014. obavljena je rekonstrukcija jablaničke crkve brvnare i uređenje okolnog prostora.

Biser u Semegnjevu

Duhovni biser je i crkva brvnara u Semegnjevu, živopisnom zlatiborskom selu na 1.200 metara nadmorske visine. To je Crkva Rođenja Svetog Jovana Krstitelja izgrađena 1927. godine. Zemlju i novac za izgradnju hrama dala je meštanka Savka Đurić.

Crkva je u potpunosti ukrašena ikonama (ima ih oko 150), koje su crkvi darivali meštani Semegnjeva. Doživela je veću obnovu 1998. godine, kada je u porti izgrađena sala za narodna okupljanja, da bi je između 2004. i 2012. ukrasili novim ikonama.

 Dobroselica ispod borova „stolovaša”

Drvenu bogomolju u Dobroselici, posvećenu Svetom proroku Iliji, pravio je pre 203 godine, dakle 1821. narodni majstor Mitar Udovičić. S ikonama koje su delo Aleksija Lazovića i carskim dverima slikara Janka Mihailovića Molera. Taj drveni hram ugnezdio se u krilu tri ogromna crna bora „stolovaša” stara nekoliko vekova, proglašena spomenikom prirode.

U obilazak peške ili džipom

Manastiri su na oko 30 kilometara od centra Zlatibora. Putevi do njih sada su pristupačniji, a za one u dobroj kondiciji izlet može biti avantura. Postoji mogućnost da u turističkom centru iznajme terensko vozilo, automobil na elektropogon ili četvorotočkaš i do hramova dođu uz pratnju vodiča – ističu u Turističkoj organizaciji Zlatibor.