Tajne Petničke pećine
Misteriozna kolektivna grobnica iz pozne antike slučajno otkrivena zahvaljujući niskom vodostaju u pećinskom kanalu
Iako se posle više od 130 godina istraživanja, pohoda brojnih istraživača iz različitih oblasti, verovalo da su u Petničkoj pećini kod Valjeva odavno otkrivene sve svoje tajne, ispostavilo se da njene dvorane, kanali i prolazi kriju još misterije davnih vremena... Potvrda je stigla početkom prošle godine kada je regionom odjeknula vest da je u jednom od dubokih kanala pećine pod vodom otkrivena misteriozna kolektivna grobnica iz poznog antičkog perioda. Procenjuje se da je starosti između prvog i trećeg veka naše ere. Do otkrića je došlo slučajno, pre svega zahvaljujući tome što je vodostaj u pećini bio značajno opao. Pronađeno je 28 skeleta osoba različite životne dobi koje su, izvesno, bile u srodstvu i na njima su uočeni tragovi infektivnih bolesti i drugih povreda.
Posle analiza stručnjaka, više detalja o ovom otkriću saopšteno je na tribini „O novim otkrićima u Petničkoj pećini”, koju je u sali Valjevske gimnazije organizovao Centar za interdisciplinarna istraživanja „Inter logos” iz Valjeva.
Prema rečima Radivoja Arsića, arheologa u Zavodu za zaštitu spomenika kulture Valjevo, klupko se odmotava, iako je za arheologe, imajući u vidu da su se skeleti nalazili pod vodom, situacija bila izuzetno teška.
– Zamislite kada bi forenzičarima na mestu zločina pustili Kolubaru da proteče, a onda im tražili da donose zaključke... – slikovito je novinarima objasnio Arsić. Ipak, dodao je, pozvani su u pomoć stručnjaci iz drugih naučnih oblasti, na osnovu uzoraka utvrđeno je iz kog vremena potiču skeleti, urađena je antropološka analiza, trenutno se u Nemačkoj obrađuju DNK uzorci koji bi trebalo da daju preciznije odgovore na brojna pitanja...
– Ovo otkriće je značajno zbog velikog broja skeleta iz perioda prvog do trećeg veka, što je vrlo retko, ovo je prvi nalaz u valjevskom kraju iz tog perioda. Još uvek ne znamo da li je u pitanju domorodačko stanovništvo. Antropološke analize pokazuju da su verovatno u međusobnom srodstvu, od dece do odraslih osoba. To je dragocen genetski materijal koji može da pomogne u odgonetanju mnogih pitanja – rekao je Arsić.
Njegov kolega Vladimir Pecikoza, arheolog u Istraživačkoj stanici Petnica, potvrđuje da je reč o jednoj od većih pećinskih grobnica iz vremena pozne antike.
– Analize pokazuju da su ove individue najverovatnije preminule od virusne ili bakterijske infekcije, može biti i od kuge, kolere ili tifusa. Materijal se ispituje na nemačkom „Maks Plank” institutu i za koji mesec ćemo dobiti informacije koji patogen je u pitanju. To može biti i razlog zašto su tela bila sakrivena – navodi Pecikoza. On podseća da je slična velika grobnica iz pozne antike otkrivena na teritoriji Korduna u Dalmaciji, u Hrvatskoj i da su nalazi značajni i zbog toga što se nalaze na području Dinarida. Pecikoza pretpostavlja da ovakvih grobnica ima puno u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Crnoj Gori i zapadnoj Srbiji, ali su sakrivene i teško ih je pronaći. Ostaje enigma zašto su locirane samo na ovim prostorima, a nema ih u drugim delovima ondašnjeg antičkog carstva...
– Mislim da je u pitanju simbioza života ljudi sa podzemnim objektima, jamama, pećinama, da su one imale važno mesto u religijskom životu – kaže ovaj arheolog.
Profesor dr Aleksandar Petrović sa Geografskog fakulteta u Beogradu bio je „krivac” za prvi deo priče o Petničkoj pećini do arheološkog otkrića. On je prilikom ulaska u pećinu gde su radili skeniranje uvideo da je vodostaj nizak i da bi mogli da prođu u dubinu... Pozvao je speleologe i došlo je do otkrića. A profesor Petrović je sa saradnicima nastavio je istraživanje koje je rezultiralo otkrićem veze između podzemnog jezera i donje pećine, odnosno vrela gde izlazi reka Banja koja protiče kroz Petničku pećinu.
– Otkriće je interesantno zato što je još Jovan Cvijić pretpostavljao zašto Banja „radi” tako kako „radi”, ona je i drugim naučnicima bila zanimljiva zbog te svoje stalne promene izdašnosti, stalne promene količine vode koja ističe... Došli smo na tri-četiri metra do izlaska kroz pećinu na samo vrelo, sada imamo gotovo potpunu sliku kako izgleda zaleđe vrela Banje – izjavio je profesor Petrović.
Slučajno otkriće
Po pozivu profesora Aleksandra Petrovića, valjevski speleolog Miloš Isić sa mladim saradnicima iz Društva istraživača „Vladimir Mandić Manda” ušao je u Petničku pećinu, u njen deo koji nikada nije bio istražen jer je dotad bio pod vodom dubine i do dva metra. Pošto je vodostaj opao za čitav metar, speleolozi su mogli da obave merenja i, kako se rad u vodi odvijao polako, ona se nije zamutila, pa su mladi saradnici Aleksa Maksimović i Todor Gajić iznenada primetili ljudske lobanje i delove skeleta pod vodom. Odmah je sve prijavljeno arheolozima.
Prema rečima speleologa Danila Tomića, iznošenje arheološkog materijala trajalo je nekoliko dana, jer su morali da postave sistem užadi kojim je materijal pažljivo prenošen, bez oštećenja i mućenja vode.
