Da li aspirin leči virusne infekcije
Aspirin je verovatno najpoznatiji lek na svetu, a mnogi ljudi veruju da leči gotovo sve...
Svakodnevno ga koriste milioni ljudi širom sveta i on se nalazi u svakoj kućnoj apoteci.
Aspirin, međutim, ne deluje direktno na viruse. To nije antivirusni lek i ne može da uništi viruse niti da spreči njihovu reprodukciju. Međutim, zahvaljujući svojim antiinflamatornim i analgetičkim svojstvima, aspirin može da pomogne u ublažavanju simptoma koji prate virusne infekcije, kao što su bol, groznica i zapaljenje.
Iako je ovaj lek star 125 godina, i dalje se svakodnevno koristi širom sveta kao prvi izbor za lečenje simptoma prehlade i infekcije gornjih disajnih puteva, a njegova uloga u prevenciji srčanih i moždanih udara čini ga nezaobilaznim u mnogim terapijama.
Aspirin je prošao najviše ispitivanja u istoriji farmacije i o njemu se sprovodi oko 1.000 naučnih istraživanja godišnje. Mada je prvobitno bio razvijen kao sredstvo protiv bolova i groznice, otkriveno je da je efikasan protiv upala i da smanjuje temperaturu. Kod osoba sa određenim nivoom kardiovaskularnog rizika, niske doze acetilsalicilne kiseline su krajem prošlog veka priznate kao osnovna terapija u prevenciji srčanog i moždanog udara.
Acetilsalicilna kiselina sprečava lepljenje krvnih pločica (trombocita) i stvaranje tromba (krvnog ugruška), a samim tim i blokadu krvnih sudova. Upravo zato ima široku primenu u oblastima medicine kao što su kardiologija, neurologija, hematologija…
Osim što koristan za ublažavanje glavobolje i sprečavanje stvaranja krvnih ugrušaka koji mogu začepiti arterije, Aspirinje važan u prevenciji i lečenju raznih vrsta karcinoma. Prema nekim studijama, Aspirin može da smanji rizik od raka debelog creva, želuca, jednjaka, dojke i prostate.
Koristi se i za prevenciju i lečenje preeklampsije i prevremenog porođaja. Aspirin može da poboljša protok krvi kroz posteljicu i smanji komplikacije u trudnoći koje ugrožavaju majku i dete, kao što su visoki krvni pritisak, otoci, zatajenje bubrega i prevremeni porođaj.
Lek iz kore bele vrbe
Aspirin je sintetski lek, čiju osnovnu supstancu predstavlja salicilna kiselina koja se nalazi u kori bele vrbe (lat. Salix alba) i nekim drugim biljkama.
Kora vrbe se u medicini koristila više hiljada godina, a njeno lekovito dejstvo se pominje i u medicinskim spisima starih Egipćana.
Stari Grci su, takođe, bili upoznati sa lekovitim svojstvima kore bele vrbe. Otac medicine Hipokrat, isticao je da je žvakanje vrbine kore delotvorno protiv bolova i temperature, a da je čaj od vrbinog lista odličan ublažavanje bola kod trudnica.
Pre 126 godina, u laboratoriji farmaceutske kompanije Bajer, hemičar Feliks Hofman je sintetisao prvu čistu acetilsalicilnu kiselinu.
Dve godine kasnije, Bajer ju je registrovao u patentnom zavodu u Berlinu, pod nazivom Aspirin.
Prvi Aspirin je pušten u prodaju prvo u vidu praha, a od 1915. i u vidu tableta.
“A” za acetil, “spir” jer je poreklom od biljke Spirea ulmaria (suručica), iz koje se izolovala salicilna kiselina, a “in” kao sufiks koji se često dodavao nazivima lekova – i tako je nastao naziv „Aspirin”, koji je danas Bajerovo zaštićeno ime u većini zemalja sveta. To nije slučaj samo u Francuskoj, Velikoj Britaniji i SAD, a razlog je Versajski sporazum – na kraju Prvog svetskog rata, Nemačka je dala brend Aspirin kao deo reparacija savezničkim zemljama.
Neželjena dejstva aspirina
Do 70-ih godina 20. veka niko nije sa sigurnošću znao koji je mehanizam delovanja ovog popularnog leka, a onda je britanski naučnik Džon Vejn utvrdio da aspirin suzbija lučenje prostaglandina u organizmu, koji izazivaju stvaranje otoka i bola.
Aspirin je koristan i široko rasprostranjen lek, ali nije bez rizika. Može oštetiti sluznicu želuca i creva i uzrokovati čireve, gastritis, krvarenje i anemiju. Takođe, može smanjiti sposobnost zgrušavanja krvi i povećati rizik od krvarenja u mozgu, nosu, desnima i na drugim mestima. Neki ljudi su alergični na aspirin.
Studije su 2016. godine istakle da postoji prednost u svakodnevnoj upotrebi Aspirina, ali samo za pacijente od 50 do 59 godina koji nisu u riziku od krvarenja, a u slučaju povišenog holesterola ili krvnog pritiska.
Naučnici sada ističu da svakodnevno uzimanje Aspirina čak šteti pacijentima, jer prouzrokuje krvarenje u želucu ili mozgu, koje se povećava u poznim godinama. Oni tvrde da stariji od 60 godina ne bi trebalo da uzimaju aspirin svakodnevno.
Preporuka je da se deca i adolescenti mlađi od 16 godina ne leče aspirinom, zbog potencijalne veze između aspirina i Rejovog sindroma, retkog, ali ozbiljnog oboljenja koje može zahvatiti jetru i mozak, posebno kod dece koja koriste aspirin tokom virusnih infekcija.
Aspirin i na Mesecu
Aspirin je uvršten u Ginisovu knjigu rekorda kao najprodavaniji lek protiv bolova u svetu.
Astronauti su ponekad koristili aspirin u svemirskim misijama kako bi se nosili sa glavoboljom i bolovima uzrokovanima promenama u bestežinskim uslovima.
Bajerova tableta acetilsalicilne kiseline je sa posadom misije Apolo 11 16. jula 1969. godine stigla i na Mesec.
