Srpska svetinja na obali Trebišnjice

Manastir Tvrdoš sagrađen je na temeljima crkve cara Konstantina iz 4. veka. Nalazi se na desnoj obali reke Trebišnjice, pet kilometara zapadno od Trebinja. U njemu je sveti Vasilije primio monaški postrig i sveštenički čin pa se svetitelj naziva i „Tvrdoškim i Ostroškim''.

Manastir Tvrdoš spada u red najstarijih kulturno-istorijskih spomenika u Republici Srpskoj. U 16. i 17. veku bio je sedište Humsko-hercegovačke. Tokom tursko-mletačkog rata manastir je porušen, a deo relikvija prenesen je u manastir Savinu (Herceg Novi) i manastir Duži.

Dugo je bio u ruševinama, više od dva veka. Obnova ovog manastira počela je zaslugom Nikole Runjevca, bogatog Trebinjca koji je u periodu 1926–1927. godine rekonstruisao crkvu i stari konak. Međutim, od sredine 20. veka manastir je bio napušten sve do 1989. godine.

Početkom građanskog rata u Bosni i Hercegovini (1992–1995), sedište episkopa zahumsko-hercegovačkog i primorskog premešteno je iz Mostara u manastir Tvrdoš. Pod episkopom Atanasijem (Jevtićem) počela je obnova manastira, koja se nastavila i traje i danas. Crkva je obnovljena, novi konaci izgrađeni, zasađeni vinogradi.

Postoji verovanje da je iz manastira Duži 1992. godine u Tvrdoš prenesena ruka svete kraljice Jelene Anžujske, majke kraljeva Milutina i Dragutina.

Jedinstvena karakteristika unutrašnjosti današnje crkve u manastiru Tvrdoš je stakleni pod, koji omogućava posetiocima da vide temelje crkve iz 4. veka.

Manastir takođe ima dugu tradiciju proizvodnje vina koja datira iz 15. veka. Zahvaljujući obnovljenim vinogradima, vinskom podrumu i savremenoj vinariji, manastir i dalje uspešno održava ovu tradiciju.

Sveti Vasilije Tvrdoški i Ostroški

Sveti Vasilije Tvrdoški i Ostroški (1610–1671) bio je episkop Zahumske eparhije i pravoslavni je svetitelj. 

Rođen je kao Stojan Jovanović u selu Mrkonjići, nadomak Trebinja, u Hercegovini. Roditelji su ga sa dvanaest godina poslali u manastir Zavala kako bi izbegao danak u krvi. Kasnije je postao monah u manastiru Tvrdoš i arhimandrit, a zatim i mitropolit zahumski.

Njegov život je obeležen opasnostima od Osmanlija i unijata, a takođe i svrgavanjem s mitropolitskog prestola. Nakon što su Osmanlije razorile manastir Tvrdoš, Vasilije se preselio u manastir Ostrog gde je nastavio svoj strogi asketski život.

Upokojio se 1671. godine. Njegove mošti čuvaju se u manastiru Ostrog u Danilovgradu. U njihovu moć isceljenja i utehe veruju podjednako i hrišćani i ostale veroispovesti.

Sveti Vasilije Tvrdoški i Ostroški praznuje se 12. maja po gregorijanskom kalendaru (29. aprila, po julijanskom).