Plave zavese Isidore Dankan
U toku života okusila je razne varijante stanovanja, od najsiromašnijih soba do basnoslovno luksuznih vila duž mediteranske obale
Studio. Jedna veća soba, okolo plave zavese i... deca koja se kreću”. Samo jedna epizoda iz neverovatnog života ove čudesne žene bila bi dovoljna da se inspiriše višetomni roman za sva vremena. Jer, njene sreće i nesreće, slave i porazi, siromaštva i luksuzi, obožavanja i osporavanja... kao da nisu bili od ovoga sveta.
Isidora Dankan (1877–1927), autentična Amerikanka, rođena u San Francisku u umetničkoj porodici, kao potomak irskih doseljenika, postala je najslavnija avangardna baletska igračica prve trećine 20. veka.
Njen pravi život odvijao se širom sveta na scenama, na kojima je izvodila samo svoj ples, sledeći duh i zanose antičkog sveta, njegove ideale za nesputanim pokretima lišenim svake izveštačenosti, svake prinudne perfekcije zasnovane na tadašnjim neprikosnovenim propisima i važećim umetničkim zakonitostima.
Nema zapadne metropole u kojoj Isidorinoj umetnosti nisu aplaudirale aristokratske i krunisane glave, baš kao i one studentske, milionerske i – revolucionarne.
Tadašnji neprikosnoveni centri umetnosti i kulture – Beč, Budimpešta, Berlin, Vajmar, London, Moskva, Petrograd, Minhen... bili su svedoci njene neobične pojave kao sletele iz drevne Helade na njihove pozorišne scene, ulice, trgove, vrtove. Želela je da svoj zanos pokloni mladima pa je istovremeno sa svojom slavom deo života posvetila brojnim školama za „male anđele”, kako je nazivala jata devojčica koje je podučavala čarima igre tela u cilju oslobađanja duha i radosti života.
U toku svog života okusila je sve varijante stanovanja, od belih staništa tokom svog siromašnog detinjstva, iz kojih se njena majka (profesorka klavira), sa dve kćeri i dva sina, a u nedostatku prisustva oca dece, selila, često krišom, nemajući novac da plati kiriju, preko običnih stanova u kojima je najvažnije bilo imati kakvu-takvu veću prostoriju osposobljenu za igru „među plavim zavesama”, do basnoslovno luksuznih vila duž mediteranske obale i rezidencijalnih kvartova evropskih gradova. Od putovanja preko okeana teretnim stočnim brodom do onih gde se, leškareći u kabini posutoj cvećem, sladila kavijarom i šampanjcem zarivenim u led.
Crvene, plamene, raspuštene kose, tela belog kao alabaster, svetlih očiju, bosonoga i odevena samo u laku, prozirno belu tuniku, poput grčkih boginja, nalazila je put do srca velikih i malih obožavalaca, dajući sve od sebe da ih ubedi da je buđenje u osvit zore ispod Partenona na atinskom Akropolju lepše od onog ispod najlepšeg baldahina u bilo kojem krevetu i sa bilo kim na planeti.
Žudeći za antičkim idealima ipak nije mogla da iskoči iz svog vremena, pa je tako bila svedok raskalašne raskoši ruskog carstva i apsolutne bede postrevolucionarnog vremena u kojem su se ideali rušili kao kule od karata, glad harala bivšim centrima sjaja, a pesnici samo – ubijali, kao da to nije ništa. Njena idila sa najpoetskijim od svih pesnika toga vremena, zlatokosim i tragičnim, mladim Sergejem Jesenjinom, jedna je od nezaobilaznih i antologijskih u nizu najstrasnijih ljubavnih veza 20. veka.
Antika kao zvezda vodilja u Isidorinom životu nije, nažalost, ostala samo u čarima igre. Bila je i u razmerama klasične tragedije. Jedna je bila smrt njene dece, druga je bila smrt nje same. Dvoje ljupkih anđela (petogodišnja ćerka Diedre rođena iz veze sa slavnim engleskim rediteljem Edvardom Gordonom Kreigom i dvogodišnji sinčić Patrik rođen iz veze sa milionerom Loengrinom) poginuli su kada se automobil survao sa mosta u reku na putu od Versaja prema Parizu.
Njena smrt bila je teatralna koliko i njen život. Tražeći (ali ne nalazeći) utehu, jedne večeri na Azurnoj obali, sela je u sjajni otvoreni „bugati”, za čijim je volanom bio neki mlad i lep Apolon. Zabacivši dugačak šal, po modi toga vremena, oko svog vitkog vrata, ovaj se, umesto da zaleprša na vetru kao ptica, zapleo u točak i zadavio igračicu tužnog lika.
Arh. Radmila Milosavljević
www.dopisna-skola-ambijent.rs
