Grad muzej na severu Bačke

Smešten pored najprometnijeg autobuskog stajališta, nadomak ulaza u jezgro Sombora, Gradski muzej je polazište šetnje kroz istoriju i bogatu arhitekturu Sombora, bisera severne bačke ravnice.

Muzej se nalazi u zdanju koje je 1870. u stilu eklekticizma podigao bogati trgovac Anton Fembah. U njemu se organizuju „čajanke kroz istoriju” žitelja 22 nacionalnosti, koji vekovima žive nadomak mađarske granice.

Sto Laze Kostića

Salon u stilu ampir drugi i pisaći sto Laze Kostića i Julijane Palanački ponos su muzeja koji predstavlja i priču o životu u petnaest okolnih somborskih sela.

Muzej Podunavskih Švaba, do kog odmah stižemo prošavši iz Gradskog muzeja pored zdanja Narodnog pozorišta iz 1882. godine, svedoči o naseljavanju i životu Nemaca u Somboru i selima okolo, proterivanju, ali i o njihovom tragu u arhitekturi i gradnji povezanih vodovodnih i kanala za navodnjavanje Dunav–Tisa–Dunav.

Nedaleko od Graškalovićeve barokne palate, u kojoj je muzej, nalazi se i podrum u dalmatinskom stilu, koji je svedočanstvo o suživotu s Dalmatincima naseljavanim ovde u više navrata. U produžetku prolazimo pored sunčanog sata na zidu samostana stare katoličke crkve koju su gradili somborski Bunjevci polovinom 18. veka, s natpisom iznad brojki časova: „Jedan ti je od ovih poslednji”. Stižemo do velelepne gradske kuće, smeštene u centru somborskih „venaca”, kako zovu trgove gradskog jezgra nazvane po srpskim vojvodama iz Prvog svetskog rata. Na mestu nekadašnjeg vojnog utvrđenja, okruženog ranije Panonskim morem i potom močvarom, Sombor je građen u kružnom ili zvezdanom obliku, kako nam taksisti objašnjavaju povezanost ulica.

Nije ni čudo da je direktorka Somborskog filmskog festivala i glumica Vesna Šašić izabrala unutrašnje dvorište Gradske kuće u središtu starog grada za mesto prikazivanja naših najboljih filmova. Zdanje kroz koje se prolazi da biste ušli na glavnu ulicu je centralna gradska palata koju je kapetan Jovan Branković podigao 1718. godine, da bi kasnije ovde bio Magistrat. Objekat je dobio konačni izgled u neoklasicističkom stilu polovinom 19. veka. Gosti festivala, čija je ideja da ostvari snove jednog od začetnika ovdašnje kinematografije Ernesta Bošnjaka  o Somboru kao malom Holivudu, odšetaju obično glavnim šetalištem do zdanja Županije (bačko-bodroške) iz 1808. sa stilom eklekticizma iz dogradnje krajem 19. veka.

U svečanoj sali nalazi se najveće ulje na platnu u našoj zemlji, slika Ferenca Ajzenhuta „Bitka kod Sente” u kojoj je austrougarska vojska potisnula nadmoćniju tursku s ovih prostora. Široka je sedam, a visoka četiri metra, s pozlaćenim ramom zauzima 40 kvadrata. Kako objašnjava gradonačelnik Antonio Ratković, slika naručena povodom hiljadugodišnjice od dolaska Mađara u Panonsku niziju, 1898. uramljena je u Minhenu i prevezena brodom, ali pošto nisu mogli da je unesu kroz vrata, prosekli su zid do tavanice kako bi je preko balkona stavili u svečanu salu u kojoj su i bele kaljeve peći s otvorima za ogrev izvan sale, s druge strane zida, kako se ne bi ometao rad skupštine grada. Među likovima na slici, u čijem centru je figura princa Eugena Savojskog, nalazi se i sam autor koji odbornike „posmatra” da su u bilo kojem delu sale. Drveće staro 120 godina krasi dvorište Županije pored koje je Karmelićanska crkva s dva zvonika iz 1904. U njoj su orgulje stare čitav vek, kao i najstarije knjige na raznim jezicima.

Galerija „Milan Konjović”

Iz Županije vas obično vozači domaćih oldtajmera vraćaju do trga na kojem je preko puta Gradske kuće i galerija „Milan Konjović”, u zdanju prve apoteke iz 18. veka koje je 1838. adaptirao Emil Gale. Svetski priznati slikar Somborac Milan Konjović otvorio je galeriju 1966. godine poklonivši 500 slika rodnom gradu s geslom: „Slike ove, miljenice moje, s ljubavlju darujem rodnome gradu, one jedino njemu i pripadaju”. Inspirisani, otišli smo do stajališta za jedinu fijakersku službu u zemlji, kako tvrdi direktorka TO Sombor Zdenka Mitić, i otisnuli se praćeni zvucima tambura u somborsku noć.

Ambar na sankama

Najatraktivniji eksponat etno-postavke je ambar na drvenim sankama iz 19. veka. Zimi bi stajao u dvorištu kuće, a leti u vreme žetve bi ga na polja vukli veliki beli podolski volovi, koji su služili pri oranju.

Preko puta ambara ugledali smo i veliko drveno bure na točkovima – vodarska kola koja su snabdevala svakodnevno stanovnike grada u kome je tek šezdesetih godina prošlog veka sagrađen gradski vodovod.