Koliko varnica, toliko parica
Bliži se Božić, a ovog najradosnijeg hrišćanskog praznika nema bez Badnjeg dana i badnjaka. Nekada se u šumu po badnjak išlo u osvit zore. Na Badnje veče porodica se okupi za posnom trpezom, a badnjak zajedno sa slamom unese u dom i zapali... Poslednjih godina u gradovima se po Badnjak ide na pijacu, a šta se posle čini?
Jedan od simbola Božića, najradosnijeg hrišćanskog praznika, rođenja Isusa Hrista, je i badnjak, cerovo ili hrastovo drvo po koje se na Badnji dan ranom zorom, pre izlaska sunca ide u šumu. Zatim se na Badnje veče domovi posipaju slamom i žitom, a sa prvim sutonom se unosi badnjak, potom pali da dogoreva do ponoći. Građani su običaj pojednostavili, pa tako u domove unose kupljene svežnjeve grančica hrasta sa slamom, žito i druge Božićne ukrase. Sve je više i vozača koji badnjakom zakite svoj auto.
U svemu ima puno simbolike. Badnjak je od hrasta, a hrast dugovečno, veliko i moćno drvo. Tradicija korišćenja hrastova, pre svega cera kao badnjaka, potiče još iz paganskih vremena, kada se hrast slavio kao sveto drvo. Dolaskom Hrišćanstva u našim krajevima mlado cerovo drvo sa osušenim listovima se seče za Badnji dan. U Srbiji raste desetak vrsta hrastova, a među njima je najpoznatiji cer (Quercus cerris L.), vrsta koja se najčešće koristi za badnjak. Pored cera poznati su i sladun, lužnjak, kitnjak i medunac.
Zdrav, badnjače veseljače
Badnjak se unosi u kuću da bi doneo napredak i svako dobro. Upućuju mu se pozdravi i prinose žrtve: „Zdrav, badnjače veseljače, ja tebi pšenice i vina, a ti meni svakog berićeta i mira.”
U gradovima se manji badnjak (list hrasta) staviti za ikonu da ukućanima donese blagodet, berićet, sreću i napredak i tako ostaviti do Božića naredne godine. Badnjak se može odneti u portu crkve gde se na Badnje veče pali nakon večernje liturgije, ili 13. januara, na početku nove godine po starom Julijanskomk kalendaru, na Mali Božić. Neki ga stavljaju i na rodno drvo da bi bilo dosta roda.
Božić je porodični praznik, na badnje veče je važno da se porodica okupi i večera za posnom trpezom, a prema srpskom običaju, tu su riba, prebranac, kolači sa medom, suve šljive i drugo voće, orasi. Trpeza se kadi tamjanom, voštana sveća se pali i čita se molitva.
A sve to treba na vreme pripremiti, zajedno sa srebrenjakom ili zlatnikom za česnicu ali i poklonima koji se kupuju uglavno za decu, jer je običaj da se daruju za Božić. A naš Božić Bata je posebno okrenut deci i njihovoj radosti.
Položajnik
Običaj je da badnjak gori i tokom Božića: prvi posetilac na Božić, položajnik, udara po njemu dok želi da sreća i napredak porodice budu obilati kao varnice:„Koliko varnica, toliko sreće. Koliko varnica toliko parica. Koliko varnica toliko u toru ovaca. Koliko varnica toliko prasadi i jaganjaca. A najviše zdravlja i veselja, Amein, Bože daj.”
Hrastovo drvo
„Svečanim unošenjem mladog hrastovog drveta u kuću otpočinje kod Srba svetkovanje Božića. Hrastovo drvo najjače je drvo koje daje i najjaču toplotu. Jeste li namazali badnjak medom? Jeste li se radovali sa svojom decom njegovoj svetlosti i toploti u roju varnica? Drvo sreće, drvo slasti, drvo zdravlja i snage i mladosti, drvo života i ljubavi”, zapisao je pre sedam decenija sveti vladika Nikolaj Velimirović.
