Grad napretka i „Boinga”

Kad sletite na tek renovirani aerodrom „Takoma” u Sijetlu, brzo shvatite da ste stigli u budućnost. Najduže pokretne stepenice, moderne umetničke instalacije na plafonu iznad prtljaga iza kojih su skrivene kamere, kao i simpatične afroameričke carinice koje vam se smeše dok njihovi mali psi njuškaju vaše kofere – deluju futuristički. Izgubljeni prtljag brzo je pronađen… A dok se vozite potom ka centru grada zalivom Eliot na Pacifiku, ukoliko ste dolazili u ovaj grad, primetite koliko je „porastao”.

„Kosmička igla”

Iznad linija metalno sjajnih oblakodera uvek se promalja toranj „Kosmička igla”, simbol Sijetla. Ime je dobio jer se smatra da njegov srebrni vrh simboliše korelaciju s kosmosom. Građen je početkom šezdesetih godina kada su tornjevi „zavladali” u arhitekturi, po zamisli Džona Grema i Edvarda Karlsona, kao peščani sat s letećim tanjirom na vrhu, iza čijih staklenih prozora su vidikovac i restoran u kojem se okrenete za 360 stepeni u 47 minuta. U centru najvećeg grada države Vašington otvoren je povodom Svetskog dana arhitekture 1962. godine. Vidikovac je futuristički lebdeći disk s rotirajućom platformom, s koje su sa 160 metara visine grad razgledali i predsednici Džon Kenedi i Ričard Nikson, a na kojoj je i Elvis Prisli snimao romantične scene u čijoj kružnoj pozadini se prikazivao „film o Sijetlu”. S okeana i zaliva Eliot i Pjudžit saund pogled klizi i preko jezera Union na mostove, zatim jednu od najvećih starih luka za promet s azijskim državama koja je danas turistička atrakcija. Zbog ove „razglednice”, uprkos vrlo kišovitoj zimi, svi koji i sada posete grad prvo hitaju na toranj.

S njega pogled pada i na drugi simbol Sijetla, Veliki točak u luci. Do njega se za 2,5 dolara stiže autobusima, kao glavnim prevoznim sredstvom u gradu.

Grad je od morskih oluja i istorije sačuvao „vodeni  front”, kako zovu srce velegrada.

Znamenitosti „vodenog fronta” bolje se još vide s Pacifika, s visine od 53,5 metara panoramskog Velikog točka napravljenog 2012. godine.

Građen po ugledu na Nebeski točak pored vodopada Nijagara i slične u Južnoj Karolini.

Veliki točak je najveći turistički točak na zapadnoj američkoj obali, a poseban je po tome što je jedini iznad same vode, tihookeanskog zaliva Eliot. Iz 43 gondole – zatvorene kabine, pokretne u bilo koje doba godine, 300 posetilaca odjednom može da se okrene u vazduhu za 12 minuta.

Pogled s druge strane pada i na neobičnu obližnju planinu Mon Rejnije, 4.300 metara visoki ugašeni vulkan, a danas glečer čiji vrh je i leti prekriven snegom, nazvan po kiši koju donosi.

Sijetl je jedna od 15 najvažnijih američkih metropola. Sedište brodarstva, potom vazduhoplovne industrije „Boing”, a danas i tehnološkog razvoja, sedište „Majkrosofta”, „Gugla” i „Amazona”, ali i poznate svetske muzike, nastao je 1851. na plaži Alki pored Pacifika, tlu koje je pripadalo indijanskim plemenima 4.000 godina. Naziv je dobio po čuvenom i poslednjem  poglavici Sijetlu koji je napisao američkom predsedniku jedno od najlepših pisama u istoriji. Na ponudu da Indijanci prodaju teritoriju u zamenu za rezervat, poručuje da će „kada poslednji crveni čovek nestane, duh njegovog naroda ostati u okolnim šumama”. Tako je i bilo: od zdravog četinarskog i javorovog drveta nastale su kuće Sijetla, kroz čije uglavnom bele daske provejava duh jednostavnosti indijanske prošlosti.

Nekad tipičan radnički grad, čije su klasne razlike opisane u kultnoj seriji „Frejžer”, međutim, danas je jedna od najpopularnijih američkih prestonica, s pešačkim turističkim uličicama nadomak luke, koje sve vode do stare pijace „Pajk market”, glavne turističke atrakcije, na kojoj osim što možete da popijete pivo u najstarijoj pivnici, uživate i u predstavama prodavaca ribe koji se za publiku dobacuju bakalarima.

Preko puta je i prvi u svetu otvoreni „Starbaks” iz 1971. godine. Gradskim stepenicama iz luke dolazite do Muzeja umetnosti u kojem su sabrana dela svih epoha i delova sveta. U njemu je i skulptura Veliki miš kao simbol fašizma, jedno od najvećih dela antifašističke poruke u svetu, a  ispred zdanja je pokretna džinovska skulptura koja simboliše radnika s čekićem u ruci.

Grad napretka i „Boinga” okupio je i najbolje svetske avio-inženjere, među kojima se posebno po važnim projektima ističu naši stručnjaci, zahvaljujući čemu ovde postoji mala, ali priznata srpska zajednica. Reporterki  „Politike”  rado su pokazali istorijski muzej „Boinga”, u kojem su predsednički avioni, ali i postavka posvećena Dizniju jer je stavio glumce i studio na raspolaganje američkoj avijaciji u Drugom svetskom ratu. Potom i kroz parking starih mini-aviona tipa „cesna” koji su nekima od njih pasija.

U „smaragdnom gradu”, kako ga zovu zbog očuvanih severnoameričkih šuma četinara, živi duh poglavice Sijetla. Sijetlani su održali obećanje, koje je bilo uslov poglavičine predaje kako bi spasao preostali narod, da će „zemlju Indijanaca čuvati kao svetinju” u kojoj će se „uvek osećati miris vetra, pročišćen popodnevnom kišom i mirisom borovine”.

Zemun na automobilskoj tablici

Branko Lakić i njegova supruga Aleksandra pokazali su nam i obližnja ribarska mesta – Kirklend na jezeru Vašington i Edmonds lovište lososa. Na tablicama njihovih kola piše „Zemun”.

Vlada Karakušević, sin našeg poznatog karikaturiste Aleksandra Klasa, organizovao je i promociju knjiga i naših novinskih izdanja, pokazavši nam tek završen „Majkrosoftov” park vodopada u obližnjem Belvjuu, iznad čijeg gradilišta su još svetleći crveni kranovi. Obeleženi, tako štite pilote rekreativnih aviončića koji stalno nadleću „grad na tri velike vode”. Igor Učakar, inženjer i pilot istovremeno, provozao nas je jednim od njih preko zaliva Pjudžit do obližnjeg ostrva San Huan, nedaleko od ostrva Kvimper i Port Taunzenda gde je sniman film „Oficir i džentlmen”. Na ostrvu smo prošetali kroz malu luku Frajdej Harbor, omiljeno vikend-mesto Sijetlana u kojem se još  pravi domaći sladoled koji se može platiti samo „u kešu” i gde postoji muzej indijanskih drvenih skulptura.

Grad  „Nirvane” i pop i rok kulture

Od 1918. do pedesetih  godina prošlog veka u gradu je razvijena džez scena u 20 noćnih klubova u Ulici Džekson, gde je danas Kineska četvrt. Tu su svoj muzički san započeli Rej Čarls i Kvinsi Džouns, ali je Sijetl i rodni grad Džimija Hendriksa čiji spomenik je u centru, kao i rok stila grandž gradske i potom svetske grupe „Nirvana”. U novije vreme grad je poznat i po indi rok i indi dens muzici, a istorijat scene može da se vidi u EPM – Muzeju pop, rok i filmske kulture.

„Zlatna groznica”

Pionirski trg, na kom se i danas nalazi bista poglavice Sijetla, najstariji je sačuvani deo grada u kojem je i prvi toranj „Smit”, a pod kojim je, danas muzej, stari grad koji je nestao u velikom požaru 1889. godine. Prastare crne klizaljke, „singerica” i drvene školske klupe, pronađene u iskopinama, svedočanstva su o vremenu „zlatne groznice” kada je velika luka predstavljala „vrata ka Aljasci”. Nakon požara, centar grada su podigli nekoliko ulica iznad mora i počeli da grade kuće od kamena i cigle. Ulice na uzbrdici opasane su zidovima i povezane merdevinama, objasnio je vodič kroz podzemne hodnike Džejkob Minestri. „Tom izgradnjom sprečene su poplave, ali su mnogi Sijetlani izvršili 'neplanirano samoubistvo' penjući se merdevinama pripiti ka kući”, priča.

Staklena bašta

Džinovski crveni cvetovi, žuto drveće, jelke i indijanski leteći travnjaci – samo su deo staklenih umetničkih dela muzeja „Čihuli bašta i staklo” u Muzejskoj četvrti. Tvorac Dejvid Čihuli jedan je od osnivača umetnosti duvanja stakla šezdesetih godina prošlog veka, koja je nastala iz posebne veštine Indijanaca. U muzeju je i soba koja liči na „Labudovo jezero”. Stakleno cveće preplavljuje „ribarski čamac”, praćen staklenim labudovima, a odraz na sjajnom podu stvara u fiktivnom jezeru duplo umetničko delo.