Ivanjdan i narodni običaji
Ivanjdan, praznik koji se obeležava 7. jula, jedan je od najlepših primera kako se u srpskoj tradiciji prepliću hrišćansko nasleđe i drevni narodni običaji. O značaju ovog praznika, kao i bogatstvu običaja koji se vekovima neguju u različitim krajevima Srbije, govorio je muzejski savetnik Etnografskog muzeja Saša Srećković.
Praznik je posvećen rođenju Svetog Jovana Krstitelja, ali su brojni običaji koji ga prate nastali mnogo pre primanja hrišćanstva i predstavljaju dragocen deo nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
Među najpoznatijim običajima je pletenje venaca od žutog ivanjskog cveća i drugog lekovitog bilja koje se bere u ranim jutarnjim satima, dok je još prekriveno rosom. U vence se upliću kantarion, hajdučka trava, majčina dušica, paprat, klasovi žita i glavica belog luka. Venci se potom kače iznad ulaznih vrata doma, kapija, ambara i drugih privrednih objekata kao simbol zdravlja, zaštite, plodnosti i blagostanja tokom čitave godine.
U narodnoj tradiciji važno mesto zauzima i paljenje velikih ivanjskih vatri, poznatih kao lile, uoči praznika. Verovalo se da plamen pročišćava, štiti od bolesti i donosi sreću domaćinstvu, dok je u pojedinim krajevima postojalo verovanje da sunce na Ivanjdan „zaigra” prilikom izlaska, što je simbolizovalo snagu prirode i vrhunac leta.
Ivanjdan je oduvek bio i praznik mladosti, lepote i nade. Devojke su plele vence i kroz različite obrede nastojale da saznaju svoju ljubavnu sudbinu. Gledale su kroz venac prema izlazećem suncu kao simbolu želje za srećnim brakom, stavljale ivanjsko cveće ispod jastuka verujući da će u snu videti budućeg supruga, a venčiće su puštale niz reku, gde je način na koji plove predstavljao znak buduće ljubavi i udaje.
Ovi običaji svedoče o dubokoj povezanosti čoveka sa prirodom i njenim godišnjim ciklusima. Oni su važan deo nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije i danas, jer čuvaju sećanje na način života, verovanja i vrednosti koje su se generacijama prenosile usmenim putem, predstavljajući dragocen deo nacionalnog identiteta, istakao je Saša Srećković, muzejski savetnik Etnografskog muzeja.
