Mozak muškarca se menja kad postane otac
Dok je već dugo poznato da trudnoća i majčinstvo snažno utiču na ženski mozak, nova istraživanja sada otkrivaju da ni muškarci ne ostaju isti kada postanu roditelji. Naučnici su došli do fascinantnog otkrića da mozak očeva prolazi kroz intenzivne promene već u prvim nedeljama nakon rođenja deteta, prilagođavajući se novoj ulozi i zahtevima roditeljstva.
Nova studija, objavljena u naučnom časopisu „Translaciona psihijatrija”, o kojoj piše Science Alert, analizirala je skeniranje mozga 25 muškaraca koji su nedavno postali očevi. Rezultati su pokazali da se u mesecima nakon dolaska bebe u porodicu, u mozgu odvija složen i dinamičan proces restrukturiranja neuronskih puteva, gotovo kao da se mozak „reprogramira” kako bi muškarac bio spremniji za brigu, zaštitu i emocionalno povezivanje sa detetom.
Istraživači sa Univerziteta RWTH Ahen u Nemačkoj objašnjavaju da se tokom prvih 12 nedelja nakon rođenja primećuje postepeno smanjenje sive mase u pojedinim delovima mozga novopečenog oca, dok između 12. i 24. nedelje određeni regioni počinju ponovo da povećavaju zapreminu.
Naučnici smatraju da ovakav obrazac ukazuje na „dinamičan proces promena” koji omogućava razvoj i usavršavanje roditeljskih sposobnosti.
„Iako su potrebna dodatna istraživanja kako bi se ova hipoteza definitivno potvrdila, vremenski obrasci promena koje smo uočili snažno podržavaju pretpostavku da mozak prolazi kroz adaptaciju na očinstvo”, navode autori studije.
Smanjenje sive mase u mozgu očeva
Najintenzivnije promene u mozgu dešavaju se tokom prvih šest nedelja nakon rođenja deteta. Tokom tog perioda zabeleženo je smanjenje sive mase u više važnih regiona mozga, uključujući frontalni, temeni, temporalni i potiljačni režanj. Iako na prvi pogled zvuči zabrinjavajuće, stručnjaci ističu da gubitak volumena sive mase nije znak oštećenja, već prirodan proces reorganizacije neuronskih mreža.
Mozak, praktično, „orezuje” određene veze kako bi postao efikasniji i bolje prilagođen novim životnim okolnostima. Sličan proces primećen je i kod žena tokom trudnoće i ranog majčinstva, što dodatno potvrđuje teoriju da ljudski mozak prolazi kroz biološku pripremu za roditeljstvo bez obzira na pol.
Prilagođavanje novorođenčetu
Do 24. nedelje nakon porođaja većina ovih promena počinje da se stabilizuje, a pojedini delovi mozga čak povećavaju svoju zapreminu. Među njima je i levi prednji cingularni korteks, regija važna za planiranje zadataka, fokus i podeljenu pažnju, što su sposobnosti koje postaju presudne kada se život iznenada prilagođava ritmu novorođenčeta.
Promene su primećene i u supstanciji nigri, delu mozga ključnom za proizvodnju dopamina, neurotransmitera povezanog sa motivacijom, zadovoljstvom i sistemom nagrađivanja. Naučnici veruju da upravo ove promene mogu da doprinesu snažnijem osećaju povezanosti sa detetom i većoj spremnosti oca da reaguje na potrebe bebe.
Posebno zanimljiva otkrića odnose se na amigdalu, deo mozga zadužen za obradu emocija. Kod novih očeva primećena je pojačana povezanost amigdale sa drugim moždanim regionima, što se dovodi u vezu sa povećanom roditeljskom budnošću, emocionalnom vezanošću i sposobnošću prepoznavanja detetovih potreba.
„Iako potencijalni očevi ne prolaze kroz iste velike hormonalne i fiziološke promene kao majke, i oni moraju da se prilagode potpuno novim zahtevima očinstva”, objašnjava psihijatar Negina Danešni, koja je predvodila tim istraživača.
Mreža roditeljskog mozga
Sve ove promene uklapaju se u koncept takozvane „mreže roditeljskog mozga”, sistema moždanih regiona koji zajedno omogućavaju ljudsku brigu, empatiju, zaštitničko ponašanje i emocionalno povezivanje sa detetom.
Iako je istraživanje sprovedeno na relativno malom broju ispitanika, njegovi rezultati se poklapaju sa ranijim studijama koje su, takođe, pokazivale da muškarci prolaze kroz ozbiljne neurološke promene kada postanu roditelji.
Naučnici, ipak, ističu da još nije poznato koliko dugo ove promene traju, jer je praćenje u ovoj studiji završeno nakon 24 nedelje.
Neka istraživanja su pokazala da promene povezane sa roditeljstvom kod žena mogu ostati prisutne godinama nakon porođaja, pa se pretpostavlja da bi i kod muškaraca deo tih adaptacija mogao da bude dugotrajan.
Postoje indicije i da se mozak različito menja u zavisnosti od toga da li muškarac prvi put postaje otac ili već ima decu, što otvara potpuno novo polje istraživanja o tome kako iskustvo roditeljstva oblikuje ljudski mozak tokom života.
Istraživači upozoravaju i na još jednu važnu temu koja se često zanemaruje: postporođajnu depresiju kod muškaraca. Sve više studija pokazuje da i očevi mogu da prolaze kroz ozbiljne emocionalne i psihološke izazove nakon rođenja deteta, podjednako intenzivne kao i kod majki.
