Malo zdanje ponos Kruševljana
Kuća Simića nekad je služila kao konak turskim begovima, potom je pripala kumu Miloša Obrenovića, u njoj je skovana Miletina buna, a danas je omiljeno mesto za izložbe
U samom srcu Kruševca, na mestu gde se ukrštaju savremeni gradski ritam i tišina prošlosti, stoji Kuća Simića – jedan od najstarijih sačuvanih objekata profane arhitekture u ovom gradu. Danas svojim izgledom odudara od hotela, kafića i gradskog trga koji je okružuju, ali ovo zdanje je istovremeno i spomenik, i svedok, i čuvar pamćenja varoši kakva je nekada bila.
Iako ne postoje pouzdani pisani izvori o tačnom vremenu njenog nastanka, po stilskim odlikama pretpostavlja se da je podignuta krajem 18. ili u prvoj deceniji 19. veka, svakako pre 1883. godine.
Balkanska varoška, orijentalna kuća
Građena u duhu balkanske varoške, orijentalne kuće, s prizemljem namenjenim ekonomiji i spratom za stanovanje, Kuća Simića predstavlja autentičnu sliku urbanog života Kruševca iz vremena kada se grad, po nalogu kneza Miloša, izmeštao ispod zidina srednjovekovnog Lazarevog grada ka novoj, modernijoj lokaciji.
„Kuća Simića nije samo arhitektonski spomenik, već i svojevrsna hronika grada – u njenim zidovima sabrane su društvene, političke i kulturne promene kroz više od dva veka”, kaže Zorana Drašković Kovačević, viši kustos-pedagog Narodnog muzeja u Kruševcu.
Prema istorijskim tumačenjima, kuća je u prvoj polovini 19. veka služila kao konak turskim begovima, braći Frenčević. Njihovo ime ostaje upisano u istoriju kao neposredan povod za spor posle kog je 1833. godine šest nahija pripojeno Kneževini Srbiji. Iste godine kuću otkupljuje knez Miloš Obrenović i poklanja je svom kumu Stojanu Simiću. Taj gest nije bio samo lični čin već i politička poruka – podsticaj Srbima da, otkupom turskih imanja, ubrzaju oslobađanje gradova od osmanske vlasti.
„U ovoj kući, na Božić 1835. godine, kršten je i Stojanov sin, u prisustvu kneginje Ljubice. Taj svečani čin bio je i prikriveni povod za okupljanje učesnika Miletine bune, koja nije dovela do smene vlasti, ali se u istorijskim izvorima smatra jednim od događaja koji su indirektno doprineli kneževoj abdikaciji 1839. godine. Tako je Kuća Simića postala ne samo mesto porodične, već i nacionalne istorije”, podseća naša sagovornica.
Ona objašnjava da, kako se Kruševac razvijao i menjao, menjala se i sudbina ove kuće. U jednom periodu bila je han, potom stambeni objekat s dućanom, koji su držali Vitorovići – ugledna porodica iz koje je poteklo više intelektualaca i umetnika. Od 1923. godine polovina kuće pretvorena je u činovničku zadrugu. Nedostatak starih planova i tapija otežava potpuno sagledavanje njenog izvornog izgleda, ali je izvesno da je svaka namena ostavljala svoj trag u unutrašnjem prostoru.
„Arhitektonski, kuća je podignuta na podrumu, prizemlju i spratu. Podrum i prizemlje zidani su od lomljenog kamena, dok su sprat i pregradni zidovi izvedeni u bondručnoj konstrukciji – drveni skelet ispunjen ćerpičem. Prostorije su organizovane oko centralnog hola, a drvene stepenice povezuju prizemlje i sprat. Posebnu vrednost imaju tremovi – otvoreni na južnoj fasadi i manji doksat na severnoj strani, koji su nekada predstavljali mesta odmora, razgovora i posmatranja varoškog života.
Krajem 1951. godine doneta je istorijska odluka da se u tom zdanju osnuje muzej, što je realizovano tri godine kasnije. Kada se Narodni muzej preselio u veću zgradu, u Kući Simića je 1972. godine otvorena stalna postavka posvećena Narodnooslobodilačkoj borbi, pa je ona u kolektivnom pamćenju Kruševljana ostala upamćena i kao – Mali muzej.
Tihi svedok prošlosti
Višestruke sanacije, posebno one iz perioda 1987–1989. i 2006–2008. godine, omogućile su da se u značajnoj meri obnovi autentični spoljašnji izgled. Od 2008. ovde je smeštena stalna postavka ambijenta gradske kuće u Kruševcu s početka 20 veka. U saradnji s Kruševljanima, tokom poslednje decenije realizovano je i više od 16 tematskih izložbi posvećenih kulturnoj istoriji grada.
Kuća Simića danas je poslednji tihi svedok nekadašnje varoši i podseća da se istorija ne čuva samo u knjigama, već i u zidovima, tremovima, drvenim gredama i senkama koje se svakog dana pomeraju po njenoj fasadi. U njoj se, kao u retko kom prostoru u Kruševcu, sabiraju vreme, pamćenje i identitet jednog grada.
Bogata istorija
Prvobitno je ova kuća bila u posedu begovske porodice Vrenčević (Frenčević) – Selim-bega i Osman-bega – da bi je potom kupio kneza Miloš i poklonio svom kumu. Na Božić 1834. godine u njoj je dogovorena Miletina buna, što je dovelo do usvajanja Sretenjskog ustava 1835. i potonje kneževe abdikacije (1839).
Ove godine Grad Kruševac je otkupio celu kuću, jer je jedan njen deo je bio predmet restitucije – s ciljem da je trajno zadrži u vlasništvu grada.
