Vitraž – od zanata do umetnosti
Na izložbi u Gradskom muzeju u Somboru prikazan je put porodične firme, koja je počela sa radom krajem 19. veka kao trgovina mešovitom robom, da bi početkom 20. veka postala prodavnica sa robom od stakla, porcelana i foto-keramike
Sombor – O tome kako su od jednog složenog i retkog zanata stvorena umetnička dela velike vrednosti i lepote govori upravo otvorena izložba „Atelje Stanišić, od zanata do umetnosti i natrag” u Gradskom muzeju u Somboru.
Atelje Stanišić, koji je sa radom počeo krajem 19. veka, a izradom vitraža bavi se od 1908. godine, jedan je od prepoznatljivih toponima Sombora, ali svojom delatnošću odavno je prešao granice i zemlje i evropskog kontinenta.
Autori izložbe su Nada Putica, viša kustoskinja i antropološkinja i Čedomir Janičić, istoričar umetnosti-muzejski savetnik, oboje saradnici Gradskog muzeja u Somboru. Na otvaranju izložbe, uz direktora Davida Firanja, o ateljeu Stanišić i umetnosti vitraža govorila je Donka Stančić, istoričarka umetnosti i recenzentkinja čitavog projekta. Izložba je realizovana uz veliku pomoć Aleksandre Stanišić, vlasnice „Ateljea Stanišić 1908”.
Na izložbi je prikazan put porodične firme, koja je počela sa radom krajem 19. veka kao trgovina mešovitom robom, da bi početkom 20. veka postala prodavnica sa robom od stakla, porcelana i foto-keramike. To je i period kada u njihovo poslovanje ulazi majstorstvo pravljenja vitraža koje kroz naredne četiri generacije postaje porodični posao Stanišića.
Prvobitno vitraže rade pre svega za sakralne objekte i verovatno nema veće crkve u Vojvodini i šire u kojoj nema nekog vitraža iz ovog ateljea. Posle Drugog svetskog rata, znanje pravljenja vitraža traži se prilikom ukrašavanja enterijera velikih javnih prostora. Izložba u Gradskom muzeju u Somboru kroz informativne panoe daje neposredan uvid u tajne zanata i najvažnije primere od stotina urađenih vitraža. Sačuvani su i izloženi i zanimljivi dokumenti, originalni nacrti – kartoni, pribor i alat za izradu vitraža, predmeti urađeni u foto-keramici, kao i originalni vitraži koje je za ovu priliku izradio Atelje Stanišić 1908.
Kako je ocenjeno, vitraži koje su izradile generacije porodice Stanišić spadaju u red najzanimljivijih zanatsko-umetničkih dostignuća na ovim prostorima. Osim u zanatskom iskazu visokog kvaliteta, koji njihova dela svrstava u umetnost, atelje Stanišić jedinstven je upravo i po tome što je kroz generacije očuvao porodični posao i istrajno opstajao duže od jednog veka, što uglavnom predstavlja izuzetak na našim prostorima.
Kako autori navode, izložba, a posebno publikacija „Atelje Stanišić: od zanata do umetnosti i natrag”, otvara mnoga pitanja od značaja za istoriju specijalizovanih porodičnih firmi i njihov uticaj na izgled reprezentativnih zdanja, ali i predmeta široke potrošnje u uslovima čestih društvenopolitičkih, kulturoloških i tehnoloških promena.
Izložba u Gradskom muzeju posvećena tehnici vitraža i jedinstvenom ateljeu na našim prostorima biće otvorena do kraja januara naredne godine.
