Varoš iz vesti
Zbog izuzetno niskih temperatura, ovaj kraj su odavno prozvali srpskim Sibirom. U gradu je mnogo novih kuća, a turiste privlače spomenici kulture, Specijalni rezervat prirode Uvac, beloglavi supovi, a ponajviše domaći specijaliteti
Kad zaveju snegovi i stegne mraz, jedno mesto ne silazi s vesti: Sjenica je naša najhladnija varoš u kojoj su meteorolozi zabeležili minus 38,3 (1954) i minus 35 (2005), ali i sneg visine 15–20 santimetara 17. juna 1989. godine, kad mu vreme ama baš nikako nije bilo. Podaci o srpskom Sibiru, kako su ovo mesto i Peštersku visoravan odavno prozvali, stižu s jednog uzvišenja iznad grada, Radišića brda, na kojem je meteorološka stanica. Ljudi su ovde navikli na sneg i na ciču zimu, i obično u šali kažu: „Šta je naša hladnoća u odnosu na Sibir i druga svetska područja s debelim minusom?”
Pohodili smo Sjenicu ovih jesenjih dana, nadali smo se pre prvog snega, mada ga je već bilo. Meštane nije iznenadio, iako je napravio rusvaj u obližnjim šumama. S obe strane puta Ivanjica–Sjenica, šume izgledaju kao da je tuda prošao tornado, a polomio ih je zapravo mokar sneg. U samoj varoši slika je gotovo idilična: zidaju se nove kuće, u mnogim dvorištima su uredno poslagana drva, spremna da, uz ostale energente, računajući i ugalj, greju oko 12.000 stanovnika, koliko danas živi u varoši.
Dvor Nemanjića
U Sjenici su se vazda ukrštali ne samo značajni putevi, već i važni interesi Srbije, Turske, Austrougarske i Crne Gore. Nekad je ona bila karavanska stanica, a jedan od dvorova Nemanjića u srednjovekovnoj Srbiji upravo je ovde sagrađen da bi vlastela u njemu uživala. Čitav kraj ne oskudeva u šumama, zašta su najzaslužnije Golija, Javor, Zlatar i Jadovnik. Istorija je bogata i burna, a ponešto se, kao spomenici kulture, i danas može videti u centru grada, tamo gde su šetalište i Omladinski trg. Preko malih rečica su ljupki mostovi, a karakteristično za mesto su: džamija Valide Sultan, sebilj, sjenička kuća...
Džamija je podignuta u 19. veku i odskoro obnovljena, tako da ne samo blješti punim sjajem, već i dominira ovim simpatičnim gradićem. Sebilj je neobična građevina, replika onoj na sarajevskoj Baščaršiji, mada takve postoje u Beogradu (na kraju Skadarlije), u Novom Pazaru i Tutinu. Lepa, atraktivna sjenička kuća dominira centrom grada i spoj je tradicionalne bošnjačke i srpske arhitekture s kraja 19. i početka 20. veka.
Park prirode Golija, Pešterska visoravan i sjenička kotlina, sve se to uklapa u sliku koja putnika i znatiželjnika dočekuje u susretu s ovim krajem. Žubore potoci, radi još po neka vodenica, na proplancima pasu stada ovaca i krava. Manje ih je nego nekih minulih godina, pa ipak sira, kajmaka, pršute, sudžuk kobasice, svežeg junećeg i telećeg mesa ima dovoljno u radnjama. U vreme našeg boravka, zapazili smo veću grupu turista iz Bugojna. Da borave ovde, a da ne kupe čuveni sjenički sir, nije se postavljalo pitanje. Svi su se vraćali s punim torbama u kojima su, osim sira, virili i dobro upakovani kajmak, pršuta, kisela paprika u pavlaci...
Dobri poznavaoci čitavog kraja skrenuće vam pažnju i na mesto Caričina gde je bio letnjikovac carice Jelene, supruge cara Despota Stefana. Vladarka je s razlogom odabrala baš ovaj kraj da tu uživa, pored toliko drugih koji su joj bili na raspolaganju. U mnogim zdanjima i danas se mogu videti prelepi ćilimi, rad žena ovog kraja. Davne 1905. Usni paša je ovde osnovao ćilimarsku školu.
Orlovi „čuvaju” Uvac
Domaćini u Sjenici su nam preporučili da pohodimo i manastir Kumanicu, bezmalo na obali Lima, uz samu granicu s Crnom Gorom. Potiče iz 13. veka, a obnovljen je 2000. godine. Pored svetinje prolazi pruga Beograd–Bar i magistralni put. Crkva i manastirska porta blistaju od urednosti i lepote, a vernici dolaze iz svih delova sveta. Manastir se nalazi između Prijepolja, Bijelog Polja i Sjenice, u selu Vrbnica. Manastirsku crkvu je 1926. u ruševinama zatekao poznati srpski arhitekta i umetnik Aleksandar Deroko, kada su urađena prva snimanja i napravljen crtež osnove crkve. U porti je česma s lekovitom vodom.
Kad već boravite u Sjenici, jedan dan odredite za posetu Specijalnom rezervatu prirode Uvac i bajkovitim vidikovcima s kojih je pogled na meandre i visoke litice zaista prelep. Ne postoji fotografija koja bi verno dočarala pogled na meandre s vidikovaca Molitva, Veliki vrh, Ravni krš, Ledeni vidikovac, Golub i Ravanje. Ovde je stanište i kraljevstvo beloglavog supa, retke vrste orla, impozantne veličine, čiji raspon krila doseže i do tri metra. Od istrebljenja je spasen upravo u Sjenici, na Uvcu, u čijem rezervatu prirode, kako smo saznali od našeg ljubaznog domaćina Adnana Sinanovića iz Turističke organizacije Sjenica, ima više od 130 registrovanih vrsta ptica. Prema rečima Sinanovića, na Uvcu se nalazi i najveća gnezdeća kolonija beloglavog supa u Srbiji i jedna od najvećih na Balkanu, oko 500 jedinki, odnosno oko 110 gnezdećih parova.
U varoši i danas „radi” korzo, kafići i restorani ne oskudevaju u gostima, postoje mesta u kojima se spremaju izuzetno ukusni kolači i u kojima možete da naručite sok od maline i limuna, poznatiji kao malinada. U radnjama vas čeka kvalitetna, s cenama povoljna tekstilna roba i obuća, jer sirovine stižu iz Turske, a proizvodnja je u ovom kraju, najčešće u Novom Pazaru. Naravno, obavezno probajte mantije i veoma ukusne pite.
VALOVITI MEANDRI
Specijalni rezervat Uvac je prirodno dobro od izuzetnog značaja. Vode reke Uvac usekle su se u krečnjačke stene, formirajući valovite meandre, prepoznatljive posetiocima iz celog sveta. Karakteristični su vijugavo rečno korito i strme litice. Ogromno prirodno prostranstvo, na visini između 760 i 1.322 metra, jednom trećinom površine pripada sjeničkoj opštini.
