Ovde se duša budi svakim korakom
Koža i um vam se naježe od muke obilazeći Bileću i slušajući priču o stradanjima u Korićkoj jami, u kojoj su ubijeni i u koju su bačeni brojni žitelji ovog podneblja u Drugom svetskom ratu
„Sred pušaka bajoneta, straže oko nas, tiho kreće naša četa kroz bilećki kras...”
Stihovi pesme „Bilećanka” nastale u koncentracionom logoru u Bileći, koji se nalazio u turskoj kasarni, proteklih dana vraćali su nam se u sećanje tokom boravka u ovom kraju.
Ovo čarobno mesto u Hercegovini ucrtalo je svoj trag u istoriji, iako je često ostajalo u senci većih gradova.
Pesmu „Bilećanka” ispevao je za jednu noć Milan Apih, učitelj iz Celja, robijajući u logoru za komuniste zajedno s Mošom Pijade, Ivom Lolom Ribarom... Todor Vujasinović preveo je stihove na srpski jezik.
Znameniti ljudi ovog kraja
Da je Bileća grad znamenitih ljudi, potvrđuju brojne ličnosti koje su potekle iz ušuškane, pomalo zaboravljene varošice smeštene na raskršću puteva. Dušan Vukotić, filmski reditelj, scenarista, animator i oskarovac, ovenčao je svojim darom ovaj krajolik, ali i Karl Malden, američki glumac srpskog porekla koji je potekao odavde.
Bilećanka je i Rajka Merćep, slikarka, vajarka i keramičarka, čija dela se nalaze u mnogim svetskim galerijama. Valjalo bi pomenuti i hrabrog Vladimira Gaćinovića, ideologa „Mlade Bosne”, ali i Mešu Selimovića koji je potekao od uglednog bratstva Vujovića upravo iz Bileće. Danas boje svog mesta „brani” odbojkašica Tijana Bošković.
Vlada Srbije nedavno je dala saglasnost da se uspostavi saradnja između opština Surčin u Beogradu i Bileće. Miodrag Mino Parežanin, načelnik opštine Bileća ne krije da je ponosan na ovu saradnju.
Okružena gustim šumama i bistrim potocima, Bileća datira još od 1388. godine kada je vojska vojvode Vlatka Vukovića, u polju nadomak Bileće, razorila osmanlijsku vojsku. Otuda i veliki broj stećaka, koji datiraju između 13. i 16. veka, kao monoliti teški i do pet tona.
Smeštena u kraškom polju, ime je dobila od reči „nabzvati”, koja bi se danas mogla prevesti sa nabavljati ili dobijati. S južne strane nalazi se izvor Trebišnjice, izgradnjom hidroelektrane stvoreno je jedno od najvećih veštačkih akumulacionih jezera, Bilećko. Potopljena su sela i imanja, ali i manastir Kosijerevo, koji je premešten u selo Petrovići u obližnjim Banjanima.
Gradsko jezgro izgrađeno još u vreme austrougarske vladavine. U glavnoj ulici smešten je i park nastao kao počast Kraljevoj vojsci u otadžbini s jedne, i park Narodnih heroja, s druge strane. Tu je i Saborna crkva Svetog Save iz 19. veka, ali i hram Svetog Arhangela Mihaila iz 14. Veka, koji važi i za najstariji u Hercegovini, smešten u obližnjem Trnovom Dolu, u kojem se vojska pričestila pred odlazak u Kosovski boj. Sinonim za odvažnost ovog podneblja je i Vučiji Do, gde je bila bitka u kojoj je učestvovalo čak 16 bilećkih četa, a koju su izučavali mnogi vojni instituti u svetu.
Crkva Svetog Ilije je na ostrvu u Bilećkom jezeru do kojeg se može doći i pešice u letnjim, sušnim vremenima. Autentičnim ikonopisom odlikuje se i manastir Dobrićevo smešten nedaleko od Bilećkog jezera, u selu Orah.
Koža i um vam se naježe od muke slušajući priču o stradanjima u Korićkoj jami, u kojoj su ubijeni i u koju su bačeni brojni žitelji ovog podneblja u Drugom svetskom ratu.
U neposrednoj blizini smešten je i ženski manastir Korita sagrađen 2008. godine zalaganjem monahinje Hristine, čiji otac je stradao u ovom pogromu. Njena blagost posebno nas je oplemenila boraveći u ovim krajevima.
Tužnu priču nosi i džamija Hasan paše Predojevića. Predanje kaže da je Nenad Predojević bio rodom iz bilećkih Rudina. Bio je jedinac, a otac mu je stradao dok je bio u kolevci. Prolazeći tim krajem, janičari su tražili dečake da pojačaju svoje redove. Njegov stric, koji je imao petoricu sinova, predao je Turcima svog bratanca, nejakog Nenada kako bi sačuvao svoje potomke. Mladi Predojević odveden je u Carigrad, gde je odgojen na carskom dvoru, tamo je primio islam, dobio ime Hasan. Na dužnost beglerbega u Bosni postavljen je 1591. godine. Slike iz detinjstva vraćale su mu se prolazeći svojom Bilećom, došao je do kućnog praga, zatekao majku živu i pitao je da li pamti svoga sina... U svojoj rodnoj Bileći za sebe je izgradio džamiju, a za majku crkvu, ali i dve čatrnje i veliki karavan saraj.
Sećanje na Ruse
Bileća, gde se duša budi svakim korakom, ništa ne zaboravlja. Obeležila je tako i vek od dolaska Donskog kadetskog korpusa u Bileći, koji su posle Oktobarske revolucije emigrirali u tadašnju Kraljevinu SHS. Nešto više od 300 Rusa pristiglo je u Bileću, a taj broj je kasnije narastao i na 400 duša. Došli su kadeti, oficiri, profesori, prateće osoblje. Tamo su zatekli razrušenu kasarnu iz austro-ugarskog vremena, koju su obnovili i nastavili da žive na jugu Hercegovine. Iza ruskih belogardejaca su u Bileći ostala i originalna dela, poput pesme „Trebišnjica” Miše Zaljenskog, a ruski kadeti su 1924. godine u Bilećkom pozorištu imali postavku Gogoljevog „Revizora”, ali i mnoge druge predstave. U svoje vreme Bileća je bila poznata i po Školi rezervnih oficira.
Grad mladih
Moj cilj je jasan: nova, jača i bolja Bileća. U našem gradu deluju dve izuzetno značajne humanitarne fondacije „Sveti Vukašin” i „Hrišćani za hrišćane”. Posebnu zahvalnost dugujemo i omladinskoj organizaciji „Jezerine”, koja svojim aktivnostima i energijom doprinosi istim tim vrednostima. To su mladi ljudi koji pokreću, pomažu i inspirišu, kaže za naš dodatak Miodrag Parežanin.
On ističe podršku Vlade Republike Srpske, a zahvaljujući Miloradu Dodiku, omogućena je izgradnja novog vrtića. U pripremi je i rekonstrukcija biblioteke. Opština ove godine stipendira 67 studenata, što je jedan od načina da podržimo i podstaknemo mlade ljude da svoje znanje i ideje jednog dana usmere ka razvoju svog grada.
– Bileća možda danas nije – kako kaže Parežanin – turistički razvijen grad, ali smo svesni koliki potencijal ovaj kraj ima i čvrsto smo rešeni da to promenimo. Bilećko jezero je biser prirode koji zaslužuje da bude više iskorišćen. Uređenje muzeja i zaštita starih stećaka samo su deo planova koji će doprineti da se Bileća predstavi kao grad sa dušom, u kojem se prošlost čuva, a budućnost gradi. Opština Bileća potpisala je i ugovor o saradnji sa Maticom srpskom. Ponosni su i na Omladinsko pozorište Bileća, KUD „Vladimir Gaćinović”.
Veliku zahvalnost dugujemo Republici Srbiji i predsedniku Aleksandru Vučiću na započetim projektima. Verujem da će u godinama koje dolaze Bileća postati grad mladih, kulture, budućnosti – napominje Parežanin.
