Sećanje na zlatno doba Aranđelovca

Pripremajući izložbu o industriji u Aranđelovcu, muzejska savetnica Zorica Petrović nije pronašla samo obilje materijala koji svedoči o tome kako se ovaj grad razvijao još od 19. veka već je naišla i na priče o zalaganju i entuzijazmu samih Aranđelovčana da svoje mesto unaprede i razviju. Izdvaja priču o velikom poletu radnika koji su 1947. tokom radnog vremena pravili šamotne opeke, a u slobodno vreme radili na izgradnji fabrike.

– Za današnje prilike takav entuzijazam je nestvaran. Sačuvana je i priča kako su radnici kvasili svoje radne bluze i mokre ih vezivali oko glave kako bi ušli u peć, izneli još vruće proizvode da bi ih na vreme isporučili kupcu, a po završetku posla njihove radne bluze su bile suve – kaže naša sagovornica.

Mermer ih proslavio

Aranđelovčani su ovog leta u Narodnom muzeju u ovom gradu imali priliku da vide kako se nekad živelo i radilo.

– Industrija u Aranđelovcu je počela da se razvija krajem 19. veka, ali je svoju ekspanziju doživela po završetku Drugog svetskog rata. Zasnivala se na prirodnim bogatstvima, vodi, glini i kamenu, kojima teritorija grada i danas obiluje. Fabrike „Šamot” i IEP su spadale u evropske gigante sa po 3.500 radnika. Njihovi proizvodi izvozili su se na sve kontinente. I pored svega toga, eksploatacijom prirodnih bogatstava nije narušena životna sredina. Bukovička banja doprinela je da grad istovremeno postane poznat i kao banjski centar – kaže Zorica Petrović.

Kao simbole grada ona izdvaja još i fabrike „Knjaz Miloš” i „Venčac”. Mineralna voda može danas da se kupi i u Australiji, a venčački mermer je stigao i do Južne Amerike. Bilo bi još preduzeća vrednih da se predstave, poput pekare „Pobeda”, štamparije „Napredak”, kasnije šivare „Rudnik”, ili firme „Avala”, koja je proizvodila suncobrane i kišobrane, ali je, kako kaže Petrovićeva, nedostajalo prostora za sve.

Ona podseća i da je zahvaljujući Smotri jugoslovenske umetnosti „Mermer i zvuci” Aranđelovac leti bio stecište vajara, glumaca, operskih pevača, muzičara, književnika iz celog sveta. Tada su i brojne kafanske terase bile prepune gostiju, te se ispred ulaza čekao slobodan sto.

Izložba, omaž dobrim fabrikama

Do duboko u noć gradom su se čuli zvuci žive svirke iz hotela „Šumadija”, restorana „Zelengora”.

– Izložba je bila omaž svim fabrikama i vremenu koje su one obeležile. Fabrika „Šamot” više i ne postoji – na prostoru gde se nalazila sada se gradi nov stambeni kompleks. Ostale fabrike su period tranzicije, sankcija, privatizacije prebrodile i s novim vlasnicima nastavile uspešno da rade, istina neke sa znatno manjim kapacitetom – kaže Zorica Petrović.

Voda kojoj ne treba reklama

Bukovičku kiselu vodu prvi je ispitao dr Emerih Lindenmajer 1836. godine i utvrdio njenu lekovitost i doveo prve banjske goste – bolesnike iz šabačke bolnice. Tada započinje razvoj Bukovičke banje.

Početkom 20. veka društvo „Aranđelovačka konzorcija” izvršilo je rekaptažu izvora „Knjaz Miloš” i nad njim podiglo jedan paviljon koji je, u stvari, bio prva fabrika za flaširanje mineralne vode. Svi poslovi su obavljani ručno sve do 1964. godine, kada se prešlo na industrijski način proizvodnje mineralne vode.