Grobnice i kosti heroja iz Velikog rata nisu oskrnavljene
Pred izgradnju novog auto-puta ekshumirani su posmrtni ostaci heroja Timočke divizije poginulih u borbama u oktobru 1915. protiv Bugara kod Gložana i sagrađeno je novo spomen-obeležje, kaže Dejan Antić, državni sekretar u Ministarstvu kulture
Potpis:
Niš – Snimak objavljen na društvenim mrežama, koji svedoči o herojstvu srpske vojske od pre tačno 110 godina i jednoj od najslavnijih epopeja Velikog rata tokom legendarne vojne operacije pod nazivom „Leskovački protivudar”, sadrži i grubo iznošenje proizvoljnih i netačnih informacija da su spomen-kosturnica poginulim junacima kod Gložana u dolini Južne Morave i spomen-obeležje podignuto 1929. godine uništeni i zatrpani asfaltom tokom izgradnje novog auto-puta od Niša do Preševa. Reagujući na neistine i neutemeljene tvrdnje, prof. dr Dejan Antić, državni sekretar u Ministarstvu kulture Srbije, demantovao je pokušaje da se navodima nestručnih ljudi dezinformiše javnost.
„Braneći most preko Južne Morave kod sela Gložane, između Vlasotinca i Leskovca, u oktobru 1915. godine, u borbama protiv Bugara poginulo 49 srpskih vojnika trećepozivaca, pripadnika Timočke divizije. Oni su položili svoje živote na oltar otadžbine uspešno usporivši prodor neprijateljskih trupa ka Leskovcu i sprečili odsecanje glavnine srpske vojske od jedinog puta za evakuaciju preko KiM ka Jadranu. Devet godina po završetku Velikog rata, tačnije 27. oktobra 1929. godine, ovim junacima država kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića podigla je spomenik, u čijim su temeljima njihovi posmrtni ostaci pronašli večni mir. Spomen-kosturnicu su gradili pripadnici 53. klase vojnih akademaca sa starešinom, pukovnikom Gligorijem S. Hadži Jovanovićem i ona je otkrivena uz najviše državne i verske počasti”, kazao je Antić.
Izgradnjom auto-puta E-75 ovaj spomenik, oronuo i nagrižen zubom vremena, našao se na trasi Koridora 10 i, kako je naglasio Antić, bilo je neophodno njegovo izmeštanje.
„Krajem devedesetih godina 20. veka rukovodstvo Skupštine opštine Vlasotince, na čijoj se teritoriji spomenik nalazi, obavešteno je od strane tadašnje Direkcije za izgradnju auto-puta i Zavoda za zaštitu spomenika kulture Srbije da postojeće obeležje mora da bude premešteno i da je već pripremljeno rešenje za izgradnju nove kosturnice. Ali, nakon 5. oktobra 2000, radovi na izgradnji auto-puta ka jugu bili su obustavljeni. Nastavkom izgradnje trase 2003. godine stari spomenik je uklonjen. Međutim, na inicijativu Opštinske komisije za spomenike i nazive ulica i trgova iz Vlasotinca, JKP ’Medijana’ iz Niša izvršilo je iskopavanje prostora ispod spomenika i tom prilikom pronađeni su posmrtni ostaci srpskih vojnika. Oni su pažljivo izvađeni, očišćeni, položeni u limene sanduke i privremeno smešteni u kapelu vlasotinačkog groblja, gde su čuvani sve do 2004. Te iste godine, nedaleko od prvobitne lokacije, izgrađena je nova spomen-kosturnica, u čije temelje su, uz prisustvo sveštenstva Srpske pravoslavne crkve i služenje parastosa, posmrtni ostaci trajno pohranjeni. Tri godine kasnije, 2007, iznad kosturnice podignut je novi spomenik, koji je po obliku replicirao originalno obeležje, a konačno 2021. i po svom sadržaju iskopirao stari spomenik, čuvajući time uspomenu na junake Velikog rata od zaborava”, objasnio je naš sagovornik.
U snimku koji je objavljen na društvenim mrežama, tvrdi Antić, iznete su istorijski neutemeljene i metodološki problematične kvazičinjenice, od netačne hronologije i nepouzdanih usmenih izvora, do tvrdnje da su posmrtni ostaci hrabrih Timočana, koji su 1915. položili živote na Gložanskom mostu, navodno zatrpani i zaliveni asfaltom. „Takve tvrdnje predstavljaju neistinu. Mi kao narod, nažalost, često pokazujemo sklonost ka senzacionalizmu i skraćenim ’istinama’, pa se istorija sve češće uči preko interneta i društvenih mreža, umesto kroz temeljno istraživanje i proveru izvora. Učenje istorije preko društvenih mreža i korišćenje poluinformacija znači da svesno zaboravljamo da prošlost zaslužuje poštovanje i istinu, a ne površno tumačenje. Koliko god se to nekome ne dopadalo, istorija nije veština, ona je nauka. I ne samo nauka. Ona je i lekcija kolektivne svesti. Temelj na kojem se gradi odgovorno, zrelo i identitetski svesno društvo”, ocenio je Antić.
Dodao je i da poziva kolege istoričare i sve iskrene rodoljube da 6. novembra ove godine na Gložanskom mostu, pred spomenikom ispod kojeg počivaju tela 49 timočkih junaka, „svi zajedno odamo počast Šumadincima, Timočanima i Moravcima, herojima Manevarske grupe srpske vojske, koja je pod komandom pukovnika Ljube Milića, u gotovo bezizlaznoj situaciji, u jesen 1915. porazila višestruko brojnije neprijateljske jedinice bugarske Prve armije, nagnala ih u bekstvo prema Vlasini, i glavnini srpskih snaga upravo tim ’Leskovačkim protivudarom’ obezbedila put prema Jadranu”.
Toma Todorović
