Isplativo umeće
Uspeh zavisi od nekoliko ključnih faktora: izbora biljne vrste, kvaliteta i kvantiteta prinosa, načina prerade i pakovanja, kanala prodaje, kao i pristupa tržištu.
Sakupljanje lekovitog bilja može da bude isplativo umeće, hobi, čak i posao, ali to zavisi od izbora biljne vrste, prinosa, načina prerade i pakovanja, kao i kanala prodaje i pristupa tržištu. Uspeh zavisi umnogome i od potražnje iz inostranstva. Prema podacima Zavoda za zaštitu prirode Srbije, interesovanje za brojne biljke raste u poslednjih pet godina. Tako je prošle godine sakupljeno 7.775 tona lekovitog bilja, što je više nego duplo u odnosu na 2020. godinu. Najplodonosnija je bila 2023, za četvrtinu više nego lane.
Od sezone do sezone dešavaju se usponi, ali i padovi, koji su razlozi za to?
– Razlozi smanjenja sakupljanja lekovitog bilja iz prirode mogu biti i smanjeno interesovanje i znanje, jer tradicionalno znanje o sakupljanju i korišćenju lekovitog bilja se gubi, jer mlađe generacije preferiraju farmaceutske preparate. Manji pronos u vezi je i s prekomernim branjem i eksploatacijom, jer intenzivno i nekontrolisano sakupljanje pojedinih biljnih vrsta dovodi do njihovog ugrožavanja i smanjenja prirodnih populacija. Bitan faktor čini i promena klime kao što su globalno zagrevanje, suše i ekstremni klimatski uslovi – kaže Slavica Stevanetić iz Udruženja za biljnu i prehrambenu proizvodnju.
Za razliku od sakupljača postoje i proizvođači jer, kako i stručnjaci Privredne komore Srbije ističu, ova grana poljoprivrede može biti isplativa.
Uspeh zavisi od nekoliko ključnih faktora: izbora biljne vrste, kvaliteta i kvantiteta prinosa, načina prerade i pakovanja, kanala prodaje, kao i pristupa tržištu.
Preko otkupljivača, kompanija koje se kod nas bave otkupom ili izvoznika, proizvedeno lekovito bilje može biti prodato, a najisplativije biljne vrste su kamilica, žalfija, matičnjak, lavanda, neven, nana, majčina dušica.
– Eterična ulja i sušeno bilje imaju višu cenu nego sirov biljni materijal. Ukoliko se kompanija bavi i sušenjem, preradom, pakovanjem, dobija se dodata vrednost, a samim tim i povećava zarada – kaže naša sagovornica.
Ona podseća da proizvođači dobijaju subvencije od države u iznosu od 18.000 dinara po hektaru, kao i kod drugih kultura.
Lekovito bilje u Srbiji se plantažno najviše gaji u Vojvodini. U severnoj srpskoj pokrajini nalazi se četvrtina ukupnih zasejanih površina pod ovim biljem. Najveće plantaže su u selu Bavaništu, na jugu Banata gde se gaje kamilica, nana, bosiljak, matičnjak.
Što se tiče sakupljanja biljaka iz prirode, u Srbiji se najveći broj sakupljača tradicionalno nalazi u planinskim i brdsko-ruralnim područjima, gde priroda još nije zagađena i gde postoji duga tradicija u korišćenju lekovitog bilja. Ključne regije poznate po sakupljanju lekovitog bilja su, između ostalih, Zlatar, Pešter, Vlasina, Stara planina, Knjaževac, Tara, Zlatibor.
Savet za početnike koji žele da se bave proizvodnjom lekovitog bilja je da počnu proizvodnju na 10 do 20 ari, s tim da idu postepeno. Znači s ručnim branjem i sušenjem u manjoj sušari, a potom se može proširiti proizvodnja kada se steknu iskustvo i uslovi za plasman. Ipak, treba napomenuti, da u mnogim krajevima Srbije nema dovoljno funkcionalnih i profesionalnih sušara, posebno kada je reč o manjim proizvođačima koji tek započinju proizvodnju. Veće kompanije imaju svoje sušare koje nisu dostupne za korišćenje drugim proizvođačima, dok neke poljoprivredne zadruge imaju zajedničke sušare koje članovi mogu koristiti.
