Duh Beograda na jednom mestu
Ulica kralja Petra najbogatija je spomenicima kulture i zgradama koji su simboli prestonice sagrađeni u nizu od Savske prema Dunavskoj padini
Zvala se i Čaršija, Trgovačka, Dubrovačka, Sedmog jula… Ime kralja Petra nosila je od 1904. do 1946. godine, a taj naziv joj je vraćen 1997. godine. Predstavlja svojevrstan vremeplov od prvog do 21. veka, od antike do današnjeg vremena. U njoj se oseti neki čudesni, estetski „šareniš”, spoj stilova u arhitekturi, kombinacija starog i novog, orijentalnog i modernog, povezuje Savsku i Dunavsku padinu, presecajući Knez Mihailovu i neprestano privlači pažnju Beograđana i turista.
Izučavaju je i istoričari umetnosti, etnolozi, arheolozi, arhitekte… Pod budnim je okom Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, kao ulica s najviše znamenitih zgrada pod zaštitom, čak četrnaest! Ovim brojem ne može da se pohvali nijedna druga beogradska ulica, čak ni Bulevar kralja Aleksandra, Knez Mihailova ili kralja Milana...
Prva kafana, apoteka, pošta, hotel
Zato se i ne kaže badava da ko ima malo vremena a želi da upozna Beograd za jedan dan, najbolje što može da uradi jeste da prošeta do Ulice kralja Petra u blizini Kalemegdana. Osim što ima najviše spomenika kulture, po mnogo čemu nosi i epitet „prve”. Prva robna kuća u Beogradu u njoj je otvorena i to 1907. godine – čuveni Robni magazin, kao i prva apoteka, pošta, pa štamparija, prva kafana, čuveni „Znak pitanja”… Bila je to i prva ulica koja je umesto turske kaldrme popločana kockom, u njoj je podignut prvi gradski hotel „Kod jelena” koji je docnije preimenovan u „Staro zdanje” i trajao do 1938. godine, kada je zgrada srušena.
Apoteka i pošta bile su u kući pored „Znaka pitanja”, koja je stradala u Prvom svetskom ratu (postoji natpis na današnjoj višespratnici).
Čak je i prva košarkaška utakmica odigrana u Ulici kralja Petra, u istoimenoj osnovnoj školi, koju je projektovala Jelisaveta Načić, prva žena koja je arhitekturu diplomirala u Srbiji.
– Ovo je istorija arhitekture Beograda u malom. Priča seže duboko u prošlost, još u antičko doba. U dubinama su ostaci antičkog grada Singidunuma, postoje i tragovi srednjovekovnog perioda koji se može bliže upoznati kroz priče i zapise putopisaca. Kroz njihove zapise otkrivamo šta je sve bilo na ovom potesu između dve reke. Ono što danas postoji datira od prve polovine 19. veka pa do novijih objekata izgrađenih u stilu druge polovine dvadesetog veka. Neki su dobro uklopljeni u širu sliku i ambijent – neki nisu, ali stilovi se smenjuju – kaže Bojana Ibrajter Gazibara, istoričar umetnosti i viši konzervator Gradskog zavoda za zaštitu spomenika kulture.
Ona je ponekad i vodič onima koji žele da prođu ovom ulicom pod stručnim vođenjem. I turistički vodiči tada se priključe grupi i pomno beleže predavanje na otvorenom jer je to jedinstvena prilika i za njih da čuju puno novih detalja. Dođe ponekad i neko od potomaka uglednih ličnosti koji su ovde živeli i ispriča poneku anegdotu, povede se i rasprava, postavljaju pitanja.
Mešavina naroda, jezika i stilova
Bojana Ibrajter Gazibara svoje goste obično povede od Konaka kneginje Ljubice, pored zgrade Patrijaršije, Saborne crkve, zgrade Narodne banke Srbije, Savskom padinom, pored znamenitih građanskih kuća, a zatim se spušta iza Knez Mihailove, dunavskom stranom sve do Bajrakli džamije.
– Posetiocima pričam posebno o multikulturalnosti i multikonfesionalnosti Beograda. Bajrakli džamija ne pripada ovoj ulici, ali je u njenoj neposrednoj blizini i tu se i završava tura. Tu je u blizini i kuća porodice Kiki, koji su bili Cincari, zatim Dom crkveno-školske jevrejske opštine. U tom prostoru se najbolje odslikava Beograd i njegova istorija, posebno za Dunavsku padinu gde su živeli i smenjivali se narodi i epohe, dok je na Savskoj padini do Knez Mihailove živeo uglavnom pravoslavni živalj, Srbi, Cincari i Grci – kaže naša sagovornica
Ona dodaje da je Ulica kralja Petra Beograd „u malom”, a u njoj joj je, otkriva, najomiljenija zgrada Robnog magazina u broju 16. U njoj su restorani, kafići.
– Volela bih da se vrati svojoj nameni, da opet bude otvorena za trgovinu, jer je tako i zaštićena – ističe Bojana Ibrajter Gazibara, koja već 20 godina „druguje” s beogradskim spomenicima kulture i nosilac je Godišnje nagrade Društva konzervatora Srbije, sa Ksenijom Ćirić, za projekat edukacije srednjoškolaca „BeoKul gradska tura”.
Kulturna dobra
Najpoznatiji su Konak kneginje Ljubice, Patrijaršija, Saborna crkva, Narodna banka Srbije, Kafana „Znak pitanja”, Osnovna škola „Kralj Petar Prvi”.
U spomenike kulture ubrajaju se i Umetnička škola (Kralja Petra 4), Kuća trgovca Milorada Pavlovića (Kralja Petra
11-13), Kuća trgovca Crvenčanina (Kralja Petra 15), Robni magazin (Kralja Petra 16), prva moderna beogradska robna kuća i najznačajnije srpsko secesijsko ostvarenje, podignuta je 1907. godine.
Građanske kuće u Knez Mihailovoj ulici (ugao Kralja Petra i Knez Mihailove 46-48-50), Zgrada trgovca Stamenkovića (Kralja Petra 41), Zgrada Aero-kluba (ugao Kralja Petra 36 i Uzun Mirkove 4) i Kuća Mihajla Đurića (ugao Kralja Petra i Gospodar Jevremove 13).
Objekti pripadaju različitim stilovima, od balkansko orijentalnog, preko neoklasicističkog s elementima neobaroka (Saborna crkva), art deko stila i akademizma, akademizma, secesije i modernizma.
