Osvećeno Kosovo
Posebne emocije srpskog naroda prema Kosovu i Metohiji mogu se videti na medalji dodeljenoj učesnicima Prvog balkanskog rata. Zvanično, to je Spomenica na rat 1912. godine ili Spomenica Srpsko-Turskog rata 1912. U narodu, ona je poznata kao Osvećeno Kosovo.
Na predoj strani prikazan je napušten top turske artiljerije. Na poleđini su oko srpskog orla u listovima masline ispisana oslobođena mesta. Priština, Prizren, Kumanovo, Jedrene, Novi Pazar, Skoplje, Bitolj, Prilep, Veles, Debar…
Da podsetimo, Srbija i njeni saveznici pobedili su Tursku i proterali je sa Balkana. Spomenica je ustanovljena 31.10.1913. godine i dodeljena je svima koji su učestvovali u sukobu ili su svojim delovanjem doprineli pobedi. Dodeljeno je više od 400 hiljada primeraka ovog odlikovanja. Tačan broj nije poznat jer se podaci razlikuju.
Nije poznato ni ko je autor rešenja spomenice, ali se veruje da je to najverovatnije Đorđe Čarapić. Zanimljivo je da je i vajar Ivan Meštrović predložio njegovo rešenje spomenice, ali je taj predlog odbijen.
Spomenica je dodeljena aktivnim i rezervnim oficirima, podoficirima, kaplarima, redovima, vojnim obveznicima i činovnicima svih poziva koji su bili na ratištu i u pozadinskoj službi. Kako se navodi u zanimljivom tekstu na Vikipediji, spomenica je dodeljena i svim aktivnim ministrima, poslanicima na stranim dvorovima, narodnim poslanicima, članovima upravnih odbora patriotskih i viteških udruženja, Upravnom odboru Narodne banke, šefu i činovništvu pres biroa, stranim misijama Crvenog krsta koje su bile na službi u bolnicama, stranim i domaćim izveštačima, svim licima na službi u bolnicama ili drugim vojnim dužnostima na bojištu ili u pozadini.
Popis odlikovanih osoba su vodile nadležne komande i ustanove, a za spomenicu nije naplaćivana taksa. Odlikovanje je nakon smrti nosioca ostajalo na čuvanje porodici.
Ona se često nalazi na tržištu antikviteta i starina. Košta oko 20 evra. Dakle, nije skupa. Može se reži da je i prilično jeftina. Upravo količina dodeljenih i sačuvanih medalja utiče na nisku cenu.
Nikola Savičević, kolekcionar
Instagram nalog antikvar_savetnik
