Ispod leda Antarktika otkriven izgubljeni svet

Duboko ispod više od 1,6 kilometara debelog leda Istočnog Antarktika naučnici su otkrili izuzetno dobro očuvan drevni pejzaž koji je ostao gotovo netaknut 34 miliona godina. Reč je o ogromnom području skrivenom ispod ledenog pokrivača, koje predstavlja svojevrsnu vremensku kapsulu i pruža jedinstven uvid u izgled Zemlje pre nego što je Antarktik postao ledena pustinja kakvu poznajemo danas, piše časopis Nature.

Vest o ovom otkriću preneli su i brojni drugi svetski mediji, među kojima i Live Science, The Washington Post i Reuters, dok je naučni rad objavljen u uglednom časopisu Nature Communications. Istraživanje je predvodio geolog Stjuart Džejmison sa Univerziteta Daram u Velikoj Britaniji, zajedno sa međunarodnim timom stručnjaka.

Koristeći satelitska merenja i radar koji može da „vidi” kroz debele slojeve leda, istraživači su mapirali skriveni reljef ispod ledenog pokrivača. Otkrili su mrežu dolina, visoravni i planinskih grebena koje su oblikovale drevne reke mnogo pre nego što je kontinent prekrio led.

Ove strukture prostiru se na hiljadama kilometara kroz oblast Istočnog Antarktika između Zemlje princeze Elizabete i Zemlje Džordža Petog.

Drugačija klima i naglo zahlađenje

Naučnici smatraju da je ovaj pejzaž nastajao između 80 i 34 miliona godina pre sadašnjosti, u vreme kada je Antarktik imao potpuno drugačiju klimu. Tada se nalazio u toplijem svetu sa znatno višim koncentracijama ugljen-dioksida u atmosferi. Umesto beskrajnog leda, velikim delovima najjužnijeg kontinenta dominirale su reke, močvare i šumski ekosistemi. U sedimentima pronađenim duž antarktičke obale ranije su čak otkriveni polen palmi i ostaci biljaka, koje danas povezujemo sa umerenim ili suptropskim klimama, piše Njujork Post.

Pre oko 34 miliona godina, tokom prelaza između eocena i oligocena, došlo je do velikog zahlađenja planete. Globalne temperature su pale, koncentracija ugljen-dioksida se smanjila, a na Antarktiku je počelo formiranje ogromnog ledenog pokrivača koji je postepeno prekrio čitav kontinent. Upravo tada je drevni rečni pejzaž „zaključan” ispod leda i sačuvan do danas.

Ono što posebno fascinira istraživače jeste činjenica da je teren ostao gotovo neizmenjen tokom desetina miliona godina. U većini regiona ledeni pokrivači erodiraju stene ispod sebe, ali u ovom delu istočnog dela Južnog pola led je bio toliko hladan i stabilan da nije značajno menjao reljef. Zbog toga su drevne doline i površine ostale sačuvane kao da su zamrznute u vremenu.

Otvaranje vremenske kapsule

Profesor Džejmison opisao je ovo otkriće kao „otvaranje vremenske kapsule”, jer omogućava naučnicima da proučavaju svet koji je postojao pre nastanka modernog antarktičkog ledenog pokrivača. Upravo zbog toga istraživači planiraju buduće misije koje bi bušenjem došle do uzoraka stena i tla skrivenih ispod debelog leda. Takvi uzorci mogli bi da otkriju kakve su biljke i mikroorganizmi nekada živeli na ovom području, kao i kako se klima menjala tokom miliona godina.

Ovo otkriće ima i veliki značaj za savremena istraživanja klimatskih promena. Razumevanje načina na koji je Istočni Antarktik reagovao na klimatske promene u dalekoj prošlosti može da pomogne naučnicima da preciznije predvide kako će se ledeni pokrivač ponašati u budućnosti. Pošto Istočni Antarktik sadrži najveće rezerve leda na Zemlji, svaka nova informacija o njegovoj stabilnosti važna je za procene budućeg porasta nivoa mora širom sveta, ističe Nature.