Vekovno nasleđe u novom ruhu

Crkve brvnare u punom sjaju, zidani hramovi obnovljeni, verski turizam u usponu... Tako se na Zlatiboru poslednjih decenija vodi briga o vekovnom nasleđu, pravoslavnim zdanjima rasutim širom turističke planine. Po naseljima i udaljenim selima, kraj asfalta i među borovima, svuda gde stižu posetioci željni da osete blagotvornu moć vere i lepotu tradicije.

Među tim draguljima duhovne vrednosti prednjače po trajanju, lepoti i otpornosti zubu vremena zlatiborske crkve brvnare, s prastarim ikonama i elegantnim zvonicima.

U Dobroselici, takav hram (iz 1821.) nalazi se pokraj vitkih borova „stolovaša”. U Jablanici je crkva (iz 1838.) na uzvišenju usred četinarske šume, s drvenim sobrašicama (rodovskim trpezama). Od drveta je i neveliki hram u Semegnjevu (iz 1927.), arhitektonski i duhovni biser u potpunosti ukrašen ikonama.

Svako ko je u obilasku udaljenih zlatiborskih lepota posetio neku od ovih crkava brvnara, pričaju ovde, bio je impresioniran viđenim. Davna prošlost i duhovnost progovaraju iz brvana i ikona, svedočeći da stolećima trajemo na ovim prostorima. Pažnju privlače i zidani zlatiborski hramovi, obnavljani ozbiljnim poduhvatima. Neizmerne su lepote srednjovekovnih manastira Uvac i Dubrava, u dubinama planine s one strane Tornika, čija udaljenost od turističkog centra nije prepreka da ih turisti pohode. Ta svetilišta, nekad dugo napuštena, u novije vreme su oživela, putevi do njih prokopani.

Manastir Uvac, kod kanjona istoimene reke, bio je u srednjem veku značajan duhovni centar, a potom srušen dugo čamio na tom opustelom mestu. Istražen je i obnovljen devedesetih godina 20. veka radom stručnjaka užičkog muzeja. Na Malu Gospojinu 1995. oživeo je nakon tri stoleća.

Na obližnjem uzvišenju nalazi se manastir Dubrava, hram slične sudbine. Njegove ruševine meštani i stručnjaci počeli su da otkopavaju s početka ovog milenijuma, da bi zatim obnovom zasjao u novom sjaju. Poznata je priča da su prilikom tih radova arheolozi u Dubravi pronašli 260 očuvanih mletačkih zlatnika iz 17. veka.

Lepo uređena je zidana crkva u Sirogojnu, posvećena Svetim apostolima Petru i Pavlu. Podignuta je 1764. (u vreme turske vlasti) i od tada nikad nije prestajala da služi i okuplja vernike iz tog i okolnih sela. Vezujući za sebe poznatu svešteničku lozu Smiljanića, koja je tokom minulih dva i po veka dala čak 16 sveštenika. U ovom hramu prve radove stvorio je zograf Simeon Lazović, koji je sa sinom Aleksijem potom ikonopisao desetine hramova po srpskim zemljama. Hram u Sirogojnu detaljno je obnavljan u dva navrata (1891, te devedesetih 20. veka), a u savremeno doba privlači turiste koji ovde svrate kad pohode obližnji Muzej „Staro selo”.

Među posećenijima je i Crkva Svetog proroka Ilije u Mačkatu, selu čuvenom po vrednim domaćinima i „Pršutijadi”. Podignuta je 1859. (na mestu stare crkve brvnare), a obnavljana 1934. kada joj je izgrađen zvonik. Na razmeđu prošlog i ovog milenijuma u njoj su oslikane freske Presvete Bogorodice i Svetog proroka Ilije, kome je posvećen i mozaik urađen 2009. godine. U mačkatskoj crkvi čuva se prestona ikona Isusa Hrista koju je uradio slikar Aleksije Lazović.

Obavljenom obnovom može se podičiti i crkva u Čajetini posvećena Svetom arhangelu Gavrilu. Sagrađena je 1890, a prvo zvono u njoj, teško 170 kilograma, skinuli su sa zvonika Austrougari tokom Velikog rata i pretopili u municiju. Pre toga, ovaj hram su posećivali srpski kraljevi: najpre Aleksandar Obrenović 1893, zatim Petar Prvi Karađorđević 1905. Zdanje je vremenom menjalo izgled, obnavljano je i dograđivano: godine 1961. sazidana je priprata sa zvonikom, deceniju kasnije podignut parohijski dom. U ovom veku obavljena je velika obnova čajetinskog hrama, nastao je novi živopis, ikonostas i mobilijar.

Svi ti vredni poduhvati u obnovi zlatiborskih hramova zasluga su vernika, dobrotvora i opštine Čajetina.