Rimski sabirni centar u kolubarskoj ravnici

Arheološka izložba „Anine – 20 godina istraživanja”, koju su organizovali Zavod za zaštitu spomenika kulture i Narodni muzej u ovom gradu, otvorena je krajem prošle sedmice u galeriji valjevskog muzeja. Arheološko nalazište Anine nalazi se u selu Ćelije, na području opštine Lajkovac, na oko kilometar južno od ušća reke Ljig u Kolubaru, na mestu gde šumadijsko pobrđe prelazi u kolubarsku ravnicu.

Poznoantički kompleks Anine trenutno je najznačajniji i najbolje istraženi rimski lokalitet u valjevskom kraju, sastoji se od dva kompleksa građevina – žitnice i stambeno-ekonomskog dela i bio je tokom četvrtog veka značajan sabirni centar odakle su poljoprivredni proizvodi distribuirani ka većim gradovima i vojnim logorima duž Dunava. Na izložbi su predstavljeni rezultati dosadašnjih iskopavanja i interpretirani istraženi materijali.

Prema rečima Radivoja Arsića, arheologa, rukovodioca iskopavanja na lokalitetu Anine, posle dugih, upornih istraživanja „složile su se kockice” i izveden zaključak da ovo nije bila obična vila rustika, seosko imanje iz rimskog perioda, da nije bilo ni imanje koje je služilo za odmor nekog veleposednika, gradskog bogataša...

„Ovde se verovatno radi o sabirnom centru za sakupljanje poreza u naturi, što je bio glavni porez kojim se snabdevala vojska i to je bilo rašireno od Dioklecijanove vladavine pa nadalje. Sakupljani su žito i stoka, nešto slično prinudnom otkupu kod nas posle Drugog svetskog rata, samo što je duže trajalo, objasnio je Arsić na otvaranju izložbe. Ceo kompleks je bio u službi cara koji je postavljao upravnika, pronađeni su i dokazi prisustva carske administracije i vojske koja je štitila transporte žita i stoke ka Singidunumu i vojnim logorima duž Dunava, dodao je on.

Ta vrsta poreza u naturi, kako tvrdi Arsić, koja je u jednom trenutku delovala kao dobro rešenje, dovela je do različitih oblika korupcije u perifernim delovima rimskog društva, što je, uz varvarske upade, doprinelo da se provincijalna uprava uruši krajem četvrtog veka.

„Velika upornost bila je potrebna da se ovaj projekat, istraživanja i iskopavanja održe toliko godina. Značajna je bila pomoć opštine Lajkovac koja je od privatnog vlasnika otkupila zemljište na lokaciji Anine i prenela ga u državno vlasništvo. Kasnije se uključilo i Ministarstvo kulture koje je desetak godina u kontinuitetu pomagalo”, istakao je Arsić i dodao da je važna bila i pomoć kolega iz Narodnog muzeja, Istraživačke stanice Petnica, kolega sa fakulteta i instituta, studenata.

Iskopavanja i istraživanja pratila je i konzervacija, što je takođe bio veliki uspeh, naglasio je Arsić. Poručio je da su arheolozi i njihovi saradnici uradili ono što je bilo do njih i da je sada na državi da to iskoristi na određeni način – pretvaranjem lokacije u arheološki park, obogaćenjem turističke ponude...

Nezavisno od toga, imajući u vidu da lokalitet zauzima veliku površinu, moguće ga je istraživati još decenijama, zaključio je Radivoje Arsić.

Valjevski Zavod za zaštitu spomenika kulture u ovoj godini slavi vredan jubilej, 40 godina uspešnog rada, što se poklopa sa dvadesetogodišnjicom istraživanja kompleksa Anine.

„Ova izložba nije samo prezentacija materijalnih ostataka prošlosti, ona govori o istrajnosti, posvećenosti, predanom radu, požrtvovanosti, a pre svega o velikoj ljubavi prema arheološkom nasleđu kao neizostavnom delu našeg kulturnog blaga”, izjavila je na otvaranju izložbe Ljubica Vasiljević, v. d. direktorka Zavoda za zaštitu spomenika kulture Valjevo.

Svedok transformacije kasne antike

Istraživanje arheološkog kompleksa Anine predstavlja značajan doprinos razumevanju kasnoantičke rimske ekonomije i administrativne organizacije na Balkanu, istaknuto je u zaključku kataloga koji prati izložbu. Kompleks nije običan ruralni posed ili vila rustika, već složen upravno ekonomski centar sa izraženim vojnologističkim aspektima, što ga svrstava u red retkih i impresivnih primera iz perioda trećeg i četvrtog veka, dodaje se u katalogu. „Anine nisu samo arheološki ostaci, već živi svedok transformacije kasne antike, od ekonomskog procvata do krize, i podsećanje na složene veze između ruralnog života, državne administracije i vojne moći u rimskom svetu”, stoji u zaključku.