Novi sjaj negotinske crkve

Negotin, poznat kao administrativni centar istočne Srbije, grad vina, Mokranjca i Hajduk Veljka Petrovića, odnedavno ima još nešto za pokazivanje i ponos. Monumentalna pravoslavna Crkva Svete Trojice s visokim tornjem, svetinja koja dominira gradskim jezgrom, ovih dana je zasijala novim sjajem. Zidove krase obnovljene slike.

Značaj tog slikarstva za „Magazin” objašnjava profesor Igor Borozan s Katedre za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu:

Panteon velikih ličnosti

„Zidno slikarstvo u Crkvi Svete Trojice u Negotinu nastalo je 1901. Delo je Steve Todorovića, jednog od najuglednijih slikara i kulturnih radnika u Srbiji 19. veka, naslikano uz pomoć njegove supruge Poleksije i slikara Milisava Markovića. Ono predstavlja najmonumentalniji korpus patriotsko-religioznog slikarstva u srpskom monumentalnom slikarstvu tog perioda. Izvedene u skladu s akademskim načelima evropskog slikarstva, scene u lunetama i na svodu crkve materijalizuju istorijski pristup zamišljanju slavne srednjovekovne prošlosti”.

On podseća i da niz istorijskih scena iz života Svetog Save i Svetog kneza Lazara, kao i veličanstveni prikazi srpskih srednjovekovnih crkvenih poglavara i svetovnih vladara, ukazuju na idealni koncept simfonije crkve i države, ostvarene u zlatnom dobu srednjovekovne države Nemanjića.

„U sadejstvu nacionalne ideje i crkvene dogme, naslikan je svojevrsni panteon velikih ličnosti iz crkvene i svetovne istorije, čime je crkva postala nacionalni panteon, ali i čitanka u slikama, koja upućuje na moralno-didaktički i etičko-dogmatski karakter pravoslavne crkve”, kaže naš sagovornik.

U crkvi smo zatekli starešinu hrama sveštenika Marjana Kerčulja u razgovoru s arhitektom Dragomirom Ristićem Bracom iz Zavoda za spomenike u Nišu, koji je otpočeo rekonstrukciju podnog mozaika na prostoru od 350 kvadrata.

„ Crkva je izgrađena s neverovatnom preciznošću i tehnikom gradnje od najkvalitetnijeg kamena i vezivnog materijala. Ona je građevinsko čudo jer za 150 godina trajanja ništa nije mrdnulo ni milimetar. Majstori su bili toliko sigurni u sebe da nisu postavili ni diletacione linije”, priča arhitekta. Kao Andrićev neimar iz pripovetke „Most na Žepi”, Ristić sitni kamen i pečenu opeku, mrvi je pod prstima i neprestano žvaće i kuša pod jezikom, kako bi otkrio i odredio kvalitet vezivnog materijala.

„Ovde je korišćeno čuveno kazeinsko vezivo sastavljeno od mladog neslanog sira, ugašenog kreča koji je odstojao bar sedam godina i istucanog kamena i opeke”, primećuje arhitekta, ali ostaje samo da otkrije vrstu kamena i odnos u vezivu.

Pripreme za jubilej

Radovi su, kako saznajemo od oca Marjana, s blagoslovom mitropolita timočkog Ilariona započeti i na uređenju fasade pri hramu Svete Trojice. Ministarstvo kulture učestvovalo je u realizaciji ovog projekta sa 15 miliona dinara.

Idejno rešenje projekta rekonstrukcije hrama izveo je Miodrag Mladenović. Budući da projekat sređivanja spoljnih radova iznosi 21 milion dinara, organizovano je donatorsko veče.

Svi se nadaju da će potpuno obnovljena crkva zasijati punim sjajem na veliki jubilej, 150. rođendan naredne godine.

Spomenik kulture

Ova svetinja svedoči o istoriji i razvoju Negotinske krajine. Prvobitno je njena izgradnja bila planirana u novom naselju na Dunavu, ali su se gradski trgovci i čelnici tada usprotivili toj ideji i sami finansirali izgradnju na ovom mestu. Osveštana je na Đurđevdan 1876. godine tako da sledeće godine slavi 150-ti rođendan.

– Sazidana je od kamena i građevinskog materijala iz okoline. Radove je nadgledao iskusni građevinski preduzimač Štajnehler. Crkvu su gradili italijanski majstori po projektu arhitekata Velike škole u Beogradu – navodi direktor Arhiva u Negotinu, Nenad Vojinović.

Proglašena je za spomenik kulture kao nepokretno kulturno dobro.