Šetnja duž Hadrijanovog zida

Vozom iz Londona, na putu ka severu zemlje stigli smo u gradić Karlajl gde smo obišli tvrđavu iz vremena Viljema Osvajača (12. vek), i sutradan se vozom odvezli do obližnjeg Heksama. Između gradića Heksama i Haltvisla nalazi se najbolje očuvani deo nekadašnje granice Rimskog carstva – Hadrijanov zid.

Podignut je između 122. i 124. godine kao krajnja severozapadna granica u vreme rimskog cara Hadrijana i tu funkciju je imao do kraja 4. veka. Nalazi se na području današnje oblasti Severni Timberlend, predela s farmama ovaca i krava, koje krase bajkoviti, valoviti predeli u hiljadu nijansi zelene. Kameni zidići između farmi ponekad liče na delove Hadrijanovog zida, s kojim se često prepliću.

Nije granica sa Škotskom

Iako mnogi misle da je 117 kilometara dug Hadrijanov zid i danas granica između Engleske i Škotske, to je samo delimično tačno. Zid se nalazi u Engleskoj, u zapadnom delu samo kilometar od škotske granice, a na suprotnom kraju – na istoku, čak 109 kilometara južno od Škotske.

Car Hadrijan, rođen je 76. godine mestu Italika, blizu današnje Sevilje, a njegova familija potiče iz istočne Italije. Na vlast je stupio nakon smrti cara Trajana. Bio je poznat kao veliki ljubitelj umetnosti, mnogo je čitao, a za vreme carovanja posetio gotovo svaki kutak imperije. Nekoliko puta putovao je u Atinu, u kojoj se i danas nalaze ostaci velike Hadrijanove biblioteke. Za razliku od notornih i omraženih careva: Nerona, Kaligule, Komoda, ili Karakale, istoričari su cara Hadrijana svrstali u „pet dobrih careva” i opisali ga kao dobroćudnog autokratu.

Hadrijan je posetio Britaniju 122. godine, pre početka izgradnje zida, kako bi osigurao smirivanje otpora protiv rimske vlasti.

Najočuvaniji delovi rimskih vojnih logora i Hadrijanovog zida – Hausteds Roman Fort, Vindolanda, Česters Roman Fort i Stel Rig – nalaze se između Njukasla, četvrtog najvećeg grada u Engleskoj, i gradića Karlajla. Od Karlajla do Heksama, stigli smo lokalnim vozom za oko 50 minuta. Između Heksama i Haltvisla nalazi se najočuvaniji deo zida i ostaci rimskih vojnih postaja koje su zidane duž zidina, na određenoj udaljenosti.

Između železničkih stanica Heksam i Haltvisl saobraća autobus AD122, koji posetioce prevozi duž delova Hadrijanovog zida po sistemu hop-on/hop-off, i koji je naziv dobio po godini kada je počela izgradnja Hadrijanovog zida (122. godina nove ere).

Na svakom od tri lokaliteta koje smo posetili, osim ostataka vojnog logora i zida, obišli smo i lokalni muzej lokaliteta, u kojima se nalaze predmeti pronađeni na arheološkom nalazištu. Najveći i najzanimljiviji muzej nalazi se u Vindolandi.

Na lokalitetu Hausteds Roman Fort moguće je videti veoma očuvane ostatke samog Hadrijanovog zida koji se nalazi van ograđenog vojnog logora s muzejom, i za koji nije potrebno kupiti ulaznicu. Ipak, potrebno je prilično dobro poznavanje lokaliteta i ovih predela, kako biste znali tačno kuda idete u nameri da vidite samo ostatke zida, jer se on graniči sa privatnim imanjima i farmama.

Potomci pograničnih bandita

Od kraja 13, sve do početka 17. veka, Hadrijanov zid bio je područje operacija pograničnih bandita „Border Rejvers”, napadača koji su duž anglo-škotske granice primoravali putnike da plate harač za prelazak granice bez posledica. Iz tog vremena, u engleski jezik su ušle reči „bereave” (ožalošćeni) i „blackmail” (ucena). Zanimljivo je da su američki predsednici Endru Džekson, Lindon Džonson i Ričard Nikson, kao i Nil Armstrong – prvi čovek koji je stupio na Mesec, bili potomci pograničnih bandita s anglo-škotske granice, poznatih po neprimerenom ponašanju, uključujući teranje stoke, krađu i iznudu.

Cipele rimskih legionara

Tokom iskopavanja vojnog logora Vindolanda, otkriveno je preko stotinu komada kožne obuće koja je pripadala rimskim vojnicima, ali i stanovništvu koje je živelo u naselju, u okruženju logora, i zavisilo od toga koliko će robe (pretežno hrane) prodati legionarima. Najčuveniji deo postavke muzeja u Vindolandi odnosi se na antičke tablice, pisma koja su u 2. i 3. veku nove ere rimski vojnici na granici Rimskog carstva pisali svojima kod kuće. Pronađen je veliki broj ovih tablica koje su prevedene, iz kojih se saznalo mnogo detalja o životu u rimskom vojnom logoru.

Lokaliteti na brdašcima i livadama

U toku jednog dana moguće je obići dva do tri lokaliteta. Ukoliko imate vremena samo za samo dva, savet je da izaberete Hausteds Roman Fort i Vindolandu. Mi smo izabrali tri lokaliteta, osim navedenih još i Česters Roman Fort. Duž Hadrijanovog zida nalazi se nacionalna staza za treking dužine 135 kilometra, kojom je preko livada, brdašaca i dolina moguće danima pešačiti.