Nisu čarobni, ali su dobrodošli

Simptomi nadutosti, lošeg varenja, zatvora, nervoznih creva i alergija na hranu muče sve veći broj ljudi. O vezi između mikroorganizama i ovih stanja za „Magazin” govori docent dr Nina Bulajić, specijalista medicinske mikrobiologije i parazitologije na Institut za higijenu Vojnomedicinske akademije u Beogradu.

– Decenijama unazad su se mikroorganizmi dovodili u vezu s probavnim sistemom, pre svega kao uzročnici trovanja hranom ili infektivnih oboljenja. Salmonele i kampilobakterije su najčešće bakterije koje izazivaju gastroenteritise, infekcije sluzokože creva i želuca, takođe poznate i kao stomačni grip, praćene dijarejom i ponekad povišenom temperaturom. U organizam ulaze putem kontaminirane hrane – navodi ona.

Gastroenteritise mogu izazvati i virusi.

Neka oboljenja probavnog sistema izazivaju i paraziti (pantljičare, gliste…), ali su danas parazitoze ipak retke.

Uloga mikrobiote

Mnoge tegobe gastrointestinalnog trakta posledica su poremećaja normalne crevne flore, nazvane mikrobiota.

– Mikrobiota pomaže varenje, čuva integritet crevne membrane, fermentiše dijetna vlakna, učestvuje u razgradnji proteina, podržava vegetativni nervni i imunski sistem u crevima, pomaže u održavanju normalnog metabolizma i telesne težine, povoljno utiče na raspoloženje, mentalno zdravlje i spavanje – nabraja dr Bulajić.

Na sastav mikrobiote najviše utiče izlaganje ksenobioticima, tj. raznim stranim hemijskim supstancama, naročito pesticidima. Ksenobiotici mogu delovati toksično, imunogeno ili kancerogeno na organizam, a dodatno remete normalnu mikrobiotu. Dugotrajna upotreba lekova, najviše antibiotika, remeti sastav crevne mikrobiote.

Do poremećaja normalne flore u crevima dovodi i ishrana u kojoj nema dovoljno namirnica biljnog, odnosno dijetnih vlakana koja su hrana za mikrobiote. Razne bolesti, stres, pa čak i noćni rad remeti sastav mikrobiote.

Disbioza se povezuje ne samo s dispepsijom, „nervoznim crevima” ili zapaljenjem creva, već i s nekim autoimunim bolestima, gojaznošću i dijabetesom, raznim vrstama kancera, pa i pojedinim neurološkim oboljenjima (npr. Parkinsonova bolest) i autizmom.

Posledice ovih oboljenja mogu da se spreče ili ublaže popravljanjem sastava crevne flore.

Povećana propustljivost crevne barijere je dokazana kod zapaljenskih bolesti creva, kao što su ulcerozni kolitis ili Kronova bolest, kao i kod celiakije.

Poremećaj funkcije crevne barijere uzrok je nastanka i sindroma nervoznih creva (iritabilnog kolona).

Dr Nina Bulajić podseća da narušeno stanje normalne crevne flore može da se popravi pre svega pravilnom ishranom zasnovanom na integralnim žitaricama, s puno raznovrsnog povrća i voća, mahunarkama, mesom od prirodno uzgajanih životinja, kvalitetnim masnoćama iz koštunjavih plodova, semenki, devičanskog maslinovog ulja i plave ribe, i korišćenjem kozjih i ovčijih mlečnih proizvoda.

Lekari preporučuju mediteranski tip ishrane ili makrobiotički pristup.

Danas postoje brojni preparati koji mogu pomoći sastavu normalne crevne flore.

– Probiotici su „prijateljske” bakterije koje žive u crevima i koje pomažu organizmu tako što fermentuju dijetna vlakna i stvaraju metabolite koji su korisni za zdravlje – navodi doktorka.

Najvažnija je pravilna ishrana

Osim njih postoje i prebiotici.

Reč je o grupi nutrijenata, pretežno dijetnim vlaknima, koji hrane „dobre bakterije” u crevima.

– Kombinacija probiotika i prebiotika daje sinbiotike. Postbiotici su bioaktivne komponente koje bakterije proizvode ili su delovi bakterija, a doprinose boljem zdravlju. Ipak, nijedan preparat ne može da zameni pravilnu ishranu, aktivni stil života i smanjenje stresa – poručuje dr Nina Bulajić.

Zaboravljeni organ

Naš organizam nastanjuju mikroorganizmi koji se ubrajaju u normalnu floru. Međutim, po rečima dr Bulajićeve tek u 21. veku, sa razvojem molekularne biologije otkriva se njena ogromna raznovrsnost i značaj za zdravlje. To je skup bakterija, arhea, protozoa, gljiva i virusa koji naseljavaju kožu i sluznice.

– Normalna flora dobila je novi naziv – mikrobiota, a celokupan genetski materijal svih mikroorganizama – mikrobiom. U ovoj čudesnoj zajednici čoveka i mikroba teško je reći da li je naše telo stanište za mikroorganizme ili „poligon” za njihovo orkestrirano delovanje na nas. Naime, broj bakterijskih ćelija je deset puta veći u odnosu na broj ćelija našeg tela, a DNK bakterija sadrži trista puta više gena koji kodiraju proteine.

– Trećina metabolita u krvi čoveka poreklom je od mikrobiota. Stoga ona čini „zaboravljeni organ” težine i do dva kilograma kod odraslog čoveka, više od mozga čija je prosečna težina 1.300 do 1.400 grama.

Zaštita od bolesti

Normalna crevna flora – mikrobiota štiti telo od patogenih mikroorganizama, dovodi do sazrevanja imunološkog sistema kod dece.

Mikrobiota sintetiše vitamine K2, B1, B2, B3, B5, B6, B12 i folnu kiselinu, kao i masne kiseline: butirat, acetat i propionat.

Butirat je izvor energije za ćelije debelog creva, ima povoljan efekat na crevnu barijeru i imunski sistem i deluje antizapaljenjski.

Acetat, ima antizapaljenjski i antikancerogeni efekat u crevima, povećava prokrvljenost creva i može biti izvor energije za mišiće i mozak. Propionat snižava nivo holesterola u krvi, smanjuje stvaranje masti u jetri i smanjuje insulinsku rezistenciju.​