Poslednja pobeda slavnih jugoslovenskih košarkaša

Zlatnu medalju na 27. Evropskom prvenstvu u košarci održanom od 24. do 29. juna 1991. godine u Rimu osvojila je reprezentacija Jugoslavije, države koja je upravo tad prestala da postoji. Dok se na pobedničkom postolju uzdizala crveno-belo-plava zastava sa zvezdom petokrakom, praćena himnom Hej, Sloveni, Slovenija i Hrvatska su već napustile SFRJ. Tragičan i istovremeno bizaran, ovaj jedinstven slučaj u istoriji sporta oživeo je, gotovo tri i po decenije kasnije, kroz sećanja njegovih učesnika u dokumentarnom filmu Izgubljeni drim tim, čiji je autor hrvatski reditelj, scenarista i producent Jure Pavlović.

– Tih šest dana potpuno je promenilo naše živote – kaže Vlade Divac, jedan od protagonista filma. Ostali zlatni momci jugoslovenske košarke, sad već legendarni igrači sa međunarodnom reputacijom, koje je reditelj uspeo da okupi na bioskopskom platnu (ne i u stvarnosti, jer su oni rasuti po svetu i trebalo mu je sedam godina da snimi razgovor sa svakim od njih, i još dve da sve to montira) bili su Dušan Ivković, Aleksandar Đorđević, Toni Kukoč, Jurij Zdovc, Dino Rađa, Predrag Danilović, Zoran Savić i Žarko Paspalj, a u filmu se pojavljuju i njihov trener Dušan Ivković Duda, kao i Vinko Bajrović Capo (koji je u međuvremenu preminuo), najvažnija spona između trenera i igrača u timu.

Priča o slavnim jugoslovenskim košarkašima (jer oni su sebe tako videli, bez obzira iz koje republike su došli u reprezentaciju) čiji je trijumf ostao u senci raspada njihove domovine i početka građanskog rata, počinje snimcima mase oduševljenih navijača koji polovinom osamdesetih i početkom devedesetih godina prošlog veka dočekuju najbolju ekipu Evrope i sveta (o čemu su svedočili i zlatni pehari sa Evropskog prvenstva 1989. u Zagrebu i Svetskog prvenstva 1990. u Argentini), a završava se prizorom pustog aerodroma na koji, vraćajući se iz Rima, sleće okrnjena pobednička ekipa, ćutljiva i sumorna. Umesto radosti zbog osvojenog prvenstva, neverica i neizvesnost od budućnosti koja ih čeka.

Koliko se to razlikuje od optimističkih reči druga Tita, koje čitamo podvučene na ekranu: „Narodi koji imaju takvu omladinu, ne trebaju se bojati za budućnost!”

Finale i tenkovi

Josipa Broza te 1991. više nema, a rastura se i zemlja čiju je omladinu hvalio i za koju su se oni, pored ostalog, borili u sportskim dvoranama širom planete. Razbijen je i duh bratstva i jedinstva, okosnica te zemlje u koji su članovi tima košarkaške reprezentacije iskreno i duboko verovali, na kraju se, naravno, raspao i taj tim. Hrvatski igrači su ostali u Splitu, a Slovenac Jurij Zdovc je bio prinuđen da usred takmičenja izađe iz tima, jer su mu iz novouspostavljene dežele zapretili da će ga smatrati izdajicom ako nastavi da igra pod „agresorskom” jugoslovenskom zastavom.

Zahvaljujući sjajnoj montaži Ivana Vasića, koji kombinuje arhivske snimke utakmica, javnih nastupa najvažnijih aktera ondašnjih političkih zbivanja (Slobodan Milošević, Franjo Tuđman, Milan Kučan), ratnih dejstava, kao i lica aktuelnih sagovornika u krupnom planu, gledaoci i sami postaju svedoci pretvaranja jedne ideje, jednog divnog sna, u njegovu suprotnost. Mladi košarkaši, poneseni svojim uspesima i podrškom sunarodnika, uvereni su da pobeđuju jer su kao jedna porodica, i predstavljaju zemlju koja je oličenje njihovih ideala. I kad, nevoljno, počinju da shvataju da se taj ideal rastače i ruši, odlučuju da ga očuvaju barem kroz svoju igru, tog 29. juna 1991. Uprkos tome što ih je Jurij napustio, i što su na takmičenje došli bez kapitena Dražena Petrovića (predugo se čekalo na dozvolu njegovog kluba da igra za reprezentaciju SFRJ), Divac, Kukoč, Rađa, Paspalj, Đorđević, Danilović, Ivković i Savić savladali su protivnike i osvojili zlato za Jugoslaviju.

Posebno je snažan i potresan deo filma u kojem se smenjuju prizori zadivljujuće igre mladih Jugoslovena sa te poslednje, finalne utakmice protiv ekipe domaćina, Italijana, i snimci tenkova na ulicama države koja nestaje, naoružanih vojnika, zgrada u plamenu, kolona izbeglica...

– Jedino se za svoju zemlju igra iz ljubavi i ponosa. Za klub se igra za ugovor i slavu – reći će u jednom trenutku Divac.

Ekipa koja je u sportskim halama širom sveta godinama pobeđivala najjače protivnike, pored ostalih i navodno nezaustavljivu reprezentaciju SAD, ostala je nemoćna pred tim događajima. Jugoslovenska ekipa snova rasturila se pre nego što je dobila priliku da zaigra protiv američkog drim tima, o kojem se govorilo kao o najboljem sportskom timu svih vremena i u koji su SAD prvi put uvrstile svoje profesionalne igrače košarke upravo da bi, najzad, savladale reprezentaciju Jugoslavije.

Šest grančica

Jure Pavlović, koji je te 1991. imao šest godina, kao uvod u ovu zaboravljenu, istovremeno zanosnu i tužnu priču, iskoristio je fragment iz jedne stare epizode (iz 1984) popularne dečje televizijske serije Kocka, kocka, kockica Radio-televizije Beograd, u kojoj voditelj, glumac Branislav Milićević (Branko Kockica) u beloj majici sa jugoslovenskom zastavom, mališanima odevenim u narodne nošnje svojih federalnih jedinica objašnjava čvrsto zajedništvo šest republika na primeru šest grančica koje se, skupljene zajedno, ne mogu slomiti. Kako ćemo ubrzo videti, dve grančice izvučene iz snopa pokrenule su slom... Uz najavnu špicu čuje se patriotska pesma Jugoslavija Zafira Hadžimanova i Kire Mitreva iz 1980, u izvedbi „Kim Benda”, a nešto kasnije i neslužbena himna omladinskih radnih akcija u nekadašnjoj SFRJ Hej, haj, brigade Arsena Dedića iz 1975, koju peva Ivica Bobinc. Sve to gradi atmosferu u kojoj su odrastali i sportski stasavali reprezentativci iz Izgubljenog drim tima.

Film je nastao u koprodukciji Sekvence (Hrvatska), Set Sail Films (Srbija), Articolture (Italija), Tramal Films (Slovenija), Wake Up Films (Srbija) i Hrvatske radio-televizije (HRT). Svetska premijera je bila na ovogodišnjem Pulskom festivalu (izvan konkurencije), a srpska je najavljena za 16. septembar u MTS dvorani. Dan kasnije će moći da ga pogledaju i naši najmlađi sportisti, s roditeljima, u Bloku 23 na Novom Beogradu, posredstvom Fondacije „Novak Đoković”, koja je saradnik u domaćoj distribuciji, a nakon „blokovske premijere” (posle koje će uslediti još edukativnih prikazivanja ove vrste, u okviru programa Putem šampiona pomenute fondacije) od 18. septembra Izgubljeni drim tim kreće u bioskope širom Srbije.