Svaka glumica mora da ima par veštačkih trepavica

„Nikada nisam bila ni Ofelija, ni Julija, niti sam volela takve uloge. Počela sam kao zavodnica i naigrala se takvog repertoara: od glupača do prevejanih, od opajdara do dama iz visokog društva”, reči su glumačke dive Olivere Marković (Beograd, 3. maj 1925 – Beograd, jul 2011), u čiju čast je u Muzeju Narodnog pozorišta u Beogradu priređena postavka „Olivera Marković na sceni Narodnog pozorišta”. U ovoj kući umetnosti ostvarila je brojne, najraznovrsnije role, podjednako uverljive u modernom i u klasičnom repertoaru. Izložba je priređena povodom obeležavanja veka od rođenja ove beskompromisne glumačke dame, majke i supruge, koja je veoma rano pružila znake otpora ustaljenom načinu komuniciranja sa publikom. Autorka izložbe je Mirjana Odavić, koja je potpisala i katalog izložbe. Dizajn izložbe i kataloga uradio je Jovan Tarbuk.

Olivera Marković rođena je kao Olivera Đorđević na Čukarici, u Lješkoj ulici, 3. maja 1925. godine. Volela je svoju Čukaricu i to brdo smatrala svojim zavičajem. Emotivna vezanost Olivere Marković za Čukaricu ne treba da čudi. Njen deda Jovan Novaković bio je prvi predsednik opštine Čukarica, ali i osnivač i vlasnik prve kožarske fabrike u Radničkoj ulici. Jovan Novaković, poreklom Čeh, spletom okolnosti naselio se na ovoj opštini, prešao u pravoslavnu veru i 1911. godine, kada je osnovana opština Čukarica, postao njen predsednik. Na kući u kojoj je živela glumica Olivera Marković, na raskrsnici ulica Pere Todorovića i Osogovske na Banovom brdu stoji spomen-ploča u čast ove dramske umetnice koja se, prema anketama, nalazi na trećem mestu najvećih srpskih glumica 20. veka.

Naša prva Megi

Sklonost prema teatru pokazivala je u najranijem detinjstvu. Već sa devet godina osnovala je „pozorišnu grupu” u Niškoj Banji, u kojoj je bila i glumica, i rediteljka, i upravnica. Završila je Drugu žensku gimnaziju i stigla do apsolventa istorije umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Ljubav prema glumi ipak je prevagnula. U međuvremenu, upisala je Akademiju za pozorišnu umetnost, na kojoj je diplomirala 1952. godine u klasi Mate Miloševića. Bila je aktivna i za vreme okupacije, sa grupom vršnjaka, gimnazijalaca i studenata, počela je da sprema predstave na Kolarčevom univerzitetu i u beogradskim stanovima. Skromna, nenametljiva dramska umetnica izuzetne snage i energije, sugestivnosti, sa širokim spektrom različitih karaktera i emotivnih stanja, Olivera Marković uvek je bila u skladu sa glumačkim zadatkom: odani i zahvalni partner. Čarolija njene glume bila je u prirodnom daru da nađe prave emocije za patnju i radost, da bude ubedljiva, da zrači sa scene. Bila je umetnica sa umećem da tumači vreme u kom živi i da svedoči o njemu, da saoseća sa čovekom, da ga brani umetnošću, zbog čega je bila i ostala miljenica i publike i kritike. Na novinarsko zadiranje u intimu sa lakoćom je umela da stavi tačku i da novinarsku znatiželju mudro okrene ka njenom pozorišnom, filmskom i televizijskom stvaralaštvu.

Njene tople, tamne oči bile su i vragolaste i smerne. Kada treba, i vatrene. Nepogrešivo je umela da glumi svojim očima i da likovima koje je tumačila podari i dušu, ali i tajnu: onu žensku, nedokučivu.

U sećanju je ostala i njena izjava da je volela italijansku glumicu Đulijetu Masinu, Felinijevu muzu, jer je ona „divan primer glume u kojoj je obilje života: sve je na granici komičnog i tragičnog, kao kod nenadmašnog Čarlija Čaplina”.

Markantna Olivera Marković bila je sinonim Beogradskog dramskog pozorišta, potom novosadskog Srpskog narodnog pozorišta, iz kojeg 1967. godine prelazi u Narodno pozorište u Beogradu, gde je ostala sve do odlaska u penziju 1989. godine.

Koliko je Olivera bila značajna u tom periodu, govori činjenica da je svojim žarom i strašću 1956. godine odigrala našu prvu Megi u „Mački na usijanom limenom krovu”. U komadu Tenesija Vilijamsa nije bilo dovoljno imati obline privlačnog mačkastog bića, već doneti ono izvorno dekadentno tadašnjeg novog talasa američke dramaturgije. Olivera Marković je na sceni BDP-a išla iz uloge u ulogu. Svaka je imala toplinu njenog glumačkog izraza, ali drugačije portretisana njenim sposobnostima transformacije: Karolina Riječka sa odlikama neobuzdane devojke od istarskog kamena, Šoova poetična Eliza Dulitl iz „Pigmaliona”, dramatična Margetićka, koju je voleo i njen pisac Krleža, narodska i bistra Draga Mašin... Bila je jedna od najboljih Borinih Koštana, ali i Brehtova Majka Hrabrost.

Na sceni nacionalnog teatra ostvarila je ukupno 36 uloga, počev od Darje u „Tihom Donu”, preko Maše u Tolstojevom „Živom lešu”, Agafje u Gogoljevoj „Ženidbi”, Aleksandre u Anujevoj „Kolombi”, Juliške u Nušićevom „Putu oko sveta”, Libere u Goldonijevim „Ribarskim svađama”, Arkadine u Čehovljevom „Galebu”, Babe u „Gorskom vijencu”, Žene u „Pat ili igra kraljeva”, Gospođe Olge u istoimenom komadu Milutina Bojića, Gđe Jece Đerman u „Kako zasmejati gospodara” Vide Ognjenović, Filamente i Madam Parnel u Molijerovim „Učenim ženama” i „Tartifu”...

Ako se ovome dodaju i najraznovrsniji dramski likovi ostvareni na drugim teatarskim scenama širom ondašnje zemlje, pozorišni opus Olivere Marković broji više od 100 uloga, među kojima je teško izdvojiti najbolje.

Pevačica ruskih romansi

Prvi igrani film „U planinama Jugoslavije” snima već 1945. godine. U impozantnom opusu od 63 snimljena filma izdvajaju se „Sumnjivo lice”, „Poslednji kolosek”, „Vlak bez voznog reda”, „Uzavreli grad”, „Dr”, „Kozara”, „Put oko sveta”, „Sibirska ledi Magbet”, „Nacionalna klasa”, „Petrijin venac”, „Majstori, majstori”, „Moj tata na određeno vreme”, „Balkan ekspres”, „Već viđeno”, „Braća po materi”, „Sabirni centar”, „Urnebesna tragedija”... Među filmskim ulogama ističe se njena uspešna saradnja sa velikim poljskim rediteljem Andžejem Vajdom u naslovnoj ulozi „Sibirske ledi Magbet”, rađene po Ljeskovljevoj priči.

Među filmskim nagradama ističu se Srebrna i dve Zlatne arene na Filmskom festivalu u Puli, te „Slavica” za ukupni doprinos razvoju filmske umetnosti. Među pozorišnim – Dobričin prsten za životno delo.

Rado je snimala i za televiziju: 13 drama, 26 serija i više šou-programa, a ostvarila je i pedesetak uloga u radio-dramama. Najšira publika pamti je kao vrsnu, po mnogima najbolju pevačicu ruskih romansi i šlagera.

Olivera Marković se držala toga da svaka glumica mora da ima par veštačkih trepavica. Njoj, zaista, sa takvim talentom i šarmom, ništa drugo nije ni bilo potrebno.