Praznici se pišu velikim slovom

Danas je Vrbica ili Lazareva subota, prvi od velikih vaskršnjih/uskršnjih praznika. Sutra su Cveti, a potom dolazi Velika/Stradalna/Strasna nedelja sa Velikim ponedeljkom, utorkom, sredom, četvrtkom, Velikim petkom i Velikom subotom, koji prethode najvećem hrišćanskom prazniku Vaskrsu ili Uskrsu.

Za Vrbicu se beru mlade olistale grane vrbe – vrbice. U srpskoj tradiciji ovo je praznik u slavu dolaska proleća. Crkva mu je dala hrišćansko ruho. Vrbove grančice zamenile su palmine, sa kojima je, po Jevanđelju po Jovanu, narod dočekao Isusa Hrista pri njegovom svečanom ulasku u Jerusalim. Moćima vrbe (koja je zbog svog bujnog rasta i lekovitih svojstava bila simbol zdravlja, napretka i podmlađivanja i imala značajno mesto u obrednim običajima Srba, a i drugih Slovena) dodata je moć hrišćanskog blagoslova – na Cveti se grančice vrbe blagosiljaju u crkvi i potom čuvaju u kućama.

Kako je ovo jezička rubrika, priča o vaskršnjim praznicima zapravo je priča pravopisnih i jezičkih pouka. Pravopisna pravila već su sadržana u napisanom – svi navedeni praznici pišu se ovako kako su ovde napisani – velikim slovom prve reči u višečlanim nazivima praznika, odnosno jedine reči u jednočlanim nazivima.

Što se tiče jezičkih pouka, ona će biti odgovor na često postavljana pitanja – kako glasi naziv najvećeg hrišćanskog praznika, a kako pridev izveden od njega i kako se pravilno pozdravlja.

Naziv velikog praznika kod pravoslavnih hrišćana javlja se u više različitih oblika, svaki od njih ima dugu tradiciju i nije pogrešan. To su: Vaskrs, Vaskrsenije, Vaskrsenje, Voskresenije, Uskrsenje i Uskrs.

Oblici Vaskrs i Vaskrsenije potiču iz starog srpskog crkvenog i književnog jezika (srpskoslovenskog – izgovor staroslovenskog u duhu srpskog jezika, tj. na srpski način, koji je bio u upotrebi od vremena kada su Srbi primili slovensko bogosluženje i slovensku pismenost do polovine 18. veka, ali ga se i danas sećaju i upotrebljavaju ga).

Oblik Voskresenije (sa o u prvom slogu) pripada današnjem srpskom crkvenom jeziku (ruskoslovenskom, tj. ruskoslovenskoj varijanti crkvenog jezika, koja je u Srpskoj pravoslavnoj crkvi u upotrebi od polovine 18. veka do danas).

Vaskrsenje je mešavina srpskoslovenskog početka va- i narodnog završetka -nje (umesto crkvenoslovenskog -nije).

Naziv Uskrs ima narodni oblik, u kojem je veoma davno početno u dobijeno od starog početnog v (iza koga je sledio tvrdi poluglas). Zabeležen je i u starim srpskim narodnim pesmama („Kad je bilo uoči Uskrsa │ večernje su sveto ostajali │ i izišli iz bijele crkve“ – Nahod Momir). Ovaj naziv koriste i hrišćani katoličke veroispovesti.

Pomalo zaboravljeni, ali davno zabeleženi narodni oblik ovog praznika glasi i Uskrsenje. Donosi ga Đuro Daničić u svom Rječniku iz književnih starina srpskih sa potvrdama iz srednjeg veka, a i sam ga upotrebljava u svojim prevodima. Beleži ga i Vuk Karadžić u Srpskom rječniku, a nalazimo ga i u narodnim pesmama („Kad ja bijah na bijes đevojka │jedno jutro Uskrsenje dođe“ – Ognjena Marija u paklu).

U nekim krajevima Srbije ovaj praznik se zove Veligdan. To je stari naziv, zabeležen još u 14. veku, a koriste ga i naši stariji pisci (Stjepan Mitrov Ljubiša u svojim pripovetkama piše: „Duša mu carevala gdje Božić i Velik dan“).

Katolici ovaj praznik nazivaju još i vazam.

Pravoslavni Srbi se od Vaskrsa pa sve do Spasovdana pozdravljaju sa „Hristos vaskrse“ – „Vaistinu vaskrse“ (što je srpskoslovenski oblik) ili sa „Hristos voskrese“ – „Voistinu voskrese“ (prema ruskoslovenskom izgovoru).

Osim ovih pozdrava mogu se čuti i drugačiji oblici, kao što su: „Hristos vaskrese“, „Hristos voskrse“, „Hristos vaskrs“ i sl., ali oni ne pripadaju ni starom ni današnjem srpskom crkvenom jeziku.

Katolici praznik čestitaju sa „Sretan Uskrs“.

U vezi sa pridevom izvedenog od imenice Uskrs treba reći da je oblik uskršnji regularno sačinjen uz pomoć sufiksa -nji, a oblik uskrsni uz pomoć sufiksa -ni: Uskrs+nji = uskršnji (kao današnji, noćašnji, jesenašnji; s je prešlo u š jednačenjem po mestu izgovora); Uskrs+ni = uskrsni (kao talasni, pojasni, prsni, gasni). Dakle, oba oblika su pravilna, s tim što je u istočnoj varijanti srpskog jezika uobičajen oblik uskršnji. Pridev se piše malim početnim slovom: „Srećni vam uskršnji praznici“.