Vek od rođenja Zuzane Halupove

U Kući Đure Jakšića u Skadarliji otvorena je izložba „Naivna umetnost iz Kovačice” posvećena najzapaženijim slikarkama ove škole Zuzani Halupovoj i Rozaliji Markov. Njom se svečano obeležava vek od rođenja Halupove i petogodišnjica od smrti Markove. Izložbu, koja traje do 16. februara, otvorio je ambasador Slovačke u Srbiji Mihal Pavuk, zajedno sa suprugom Andreom Pavukovom koja je predsednica Međunarodnog kluba žena u Srbiji.

„Gotovo deceniju unazad uz podršku opštine Stari grad ovo udruženje svaku godinu započinje predstavljanjem umetničkih dragulja. Reč je o velikankama čija imena su pronela slavu Kovačice i naivne umetnosti. Obe slikarke su za motiv imale decu, iako se ni jedna ni druga nisu ostvarile u ulozi majke. Povezuje ih i to što su svojim delima ostavile trajan zapis o narodnim i verskim običajima, narodnim nošnjama i životu na selu kroz razna godišnja doba. Krajem prošle godine naivno slikarstvo iz Kovačice upisano je na Uneskovu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva, čime je posle više decenija istrajnog rada ova vrsta umetnosti dobila najveće međunarodno priznanje. Ono doprinosi vidljivosti umetnosti iz južnog Banata”, rekao je ambasador Pavuk.

Po rečima istoričarke umetnosti Jarmile Ćendić, dve slikarke imaju iste teme i motive iz seoske svakodnevice. Jedna je bila Slovakinja, druga Mađarica, a slikale su u duhu svoje nacionalne kulture.

„Na njihovim slikama preovlađuju elementi slovačkog, odnosno mađarskog folklora, a zajedničko im je i to što na kompozicijama slika preovlađuje žarki i jarki, intenzivni tonalitet. Različitim ih čini pristup temi. Zuzana Halupova je za lajtmotiv izabrala dete koje je u glavnoj ulozi, u ulozi odrasle osobe, dok kod Rozalije nema striktnog lajtmotiva, deca i odrasli se prepliću na slikama. Iako slikaju prošlost, ovim slikama dale su nam ostavštinu za budućnost”, kazala je Ćendić.

Urednica programa Kuće Đure Jakšića Katarina Simijonović ocenjuje da slike izložene u galeriji u saradnji s Udruženjem „Naiva art kult” daju poseban značaj umetnosti nastaloj na tlu s kojeg naiva dolazi.

Otvaranje su propratili taktovi slovačke muzike i harmonike profesora Pavela Tomaša, a oduševljenje publike izazvali su najmlađi pevači u nošnjama poput dece sa slika dve umetnice, Sebastijan Kizur i Nina Polijak, učenici Osnovne škole „Mlada pokolenja” i pobednici festivala „Raspevani dragulj” koji se više od 30 godina organizuje u Kovačici.

Umetnica Marija Raspir opisala je spoj i pečat dve umetnice na slikarskom nebu: „Slike zrače posebnom vedrinom. Decu su slikale kao odrasli svet, odrasle ljude kao dečji svet.”

Deca Ujedinjenih nacija

Halupova je prvu sliku „Mlaćenje konoplja” naslikala 1964. godine. Osim dece, motivi su joj zima, kovačićka crkva i biblijska tematika. Za Unicef je 1974. naslikala „Deca UN”, delo prepuno simbola, a iste godine Unicef je njenu sliku „Zima” štampao u vidu novogodišnjih čestitki u dva miliona primeraka.

Markova je živela u Aradcu pored Zrenjanina, slikarstvom se bavila od 1958, a do penzionisanja radila je kao viša medicinska sestra u Zrenjaninu. Banatska ravnica i svakodnevica – poljski radovi, seoska dvorišta i životinje njena su stalna tema. Deca na slici su uvek oko odraslih i pomažu u kućnim i kuhinjskim poslovima, a na svim licima se ogledaju sreća i zadovoljstvo.