Medaković – na poklon gradu

„Potomci i predstavnici porodice Medaković imaće u svim generacijama jednu izrazitu osobinu: gde god bili, gde god živeli, biće obrazovani, uspešni i biće deo društvene elite. I gde god dođu, ostaviće nešto vredno za sobom, materijalno ili duhovno. Najčešće oboje.”

Ovim citatom pisca Đorđa Matića postavljenom na ulazu u Salon Muzeja grada Beograda (Bulevar kralja Aleksandra 32), uz nekoliko fotografija predaka Medakovića, otvorena je izložba „Efemeris – Legat Dejana Medakovića”. Legat je formiran poklonom njegovog sina, dirigenta Pavla Medakovića, a sadrži više od 650 predmeta među kojima su dela likovne i primenjene umetnosti, dokumentacija, knjižna građa, rukopisi i lični predmeti, uključujući i radnu sobu akademika Medakovića.

Završnom poslu sređivanja obimne zaostavštine prethodilo je ispunjenje zahteva Dejana Medakovića (1922–2008) da se više od 1.600 knjiga popiše i pokloni Biblioteci Matice srpske, potom organizovanje memorijalnih izložbi povodom stogodišnjice rođenja, izlivanje još tri biste iz originala postavljenog u Karlovačkoj gimnaziji...

„Mnogo su vremena i truda zahtevali svi ovi poslovi. Otvoriti svaki dokument, svaki papirić, razvrstati šta ide u koji arhiv”, kaže Pavle Medaković.

I evo, konačno, tu je poklon gradu koji će na adresi u Bulevaru kralja Aleksandra biti do 29. septembra, a potom će svoje stalno mesto zauzeti u zgradi Muzeja grada Beograda u Resavskoj ulici, čija je rekonstrukcija tek započela.

Izložba u Salonu Muzeja grada počinje portretima predaka. Onih koji su, baš kao što piše Matić, obrazovani, uspešni i deo društvene elite. Porodica Medaković potiče iz sela Medak u Lici..

Niz portreta počinje slikom na kojoj je Danilo Medaković (1819–1881), pradeda Dejana Medakovića. Bio je publicista, novinar, sekretar kneza Mihaila i kneza Miloša Obrenovića. Pored njega supruga Marija. Oba portreta izradio je Novak Radonić, uz Đuru Jakšića i Stevana Todorovića, vodeći slikar srpskog romantizma.

Tu je i portret Danilovog rođenog brata, slavnog Milorada Medakovića (1824–1897), ađutanta Petra Petrovića Njegoša i redaktora „Gorskog vijenca”, a kasnije sekretara i vojvode kneza Danila. Bez potomaka, Milorad Medaković je zaveštao gradu svoj imetak, a Beograd mu se odužio nazivajući celo naselje po njemu – Medaković.

Sledi portret Bogdana Medakovića (slikar Boris Pastuhov), Dejanovog dede po ocu. Bio je advokat i političar, predsednik Hrvatskog sabora u Austrougarskoj monarhiji. Dušan Kokotović naslikao je Đorđa Medakovića, Dejanovog oca, a Zdravko Sekulić dvadesetjednogodišnjeg Dejana Medakovića.

Imali su Milorad i Danilo Medaković i trećeg brata Isaka, koji je ostao na teritoriji Austrougarske, a koji je imao četrnaestoro dece. Bio je predsednik opštine Gospić i nakon smrti je zaveštao polovinu svog imanja crkvenoj opštini. Bilo je to vreme Vojne krajine kada su Srbi kao graničari na teritoriji Austrougarske imali status slobodnih građana i vojnu službu od 60 godina. Prema kazivanju Pavla Medakovića, Đorđe Medaković, otac Isaka, Danila i Milorada odlučuje da za druga dva sina (Danila i Milorada) plati otkup u zlatu što je bio uslov za napuštanje Vojne krajine, jer nije želeo da sva trojica budu u vojnoj službi gotovo ceo život. Oni odlaze u Zadar u gimnaziju i dalje nastavljaju svoj životni i profesionalni put.

Spasio ih nemački jezik

Dejan Medaković rođen je kao sedmo i najmlađe dete 7. jula 1922. godine u Zagrebu. Ljubav njegovog oca Đorđa i majke Anastasije počela je u mladalačkim godinama kada još ni školu nisu završili. Protivljenje roditelja njihovoj želji da se venčaju naljutilo je buntovnog Đorđa, koji je celu zimsku noć presedeo na klupi napolju uz samo jedan uslov: da će se vratiti kući samo ako se dozvoli venčanje...

Kada je počeo Drugi svetski rat, otac je želeo da se sklone u Trst, ali je Dejan Medaković insistirao da idu u Beograd, gde su mu već živeli i radili drugovi. U rodnom Zagrebu su tada ostali samo on i sestra Marija. U najlepšoj odeći, s perfektnim znanjem nemačkog i jednim pekinezerom Dejan i Marija kreću za Beograd, stižu na železničku stanicu, imaju samo kartu za voz, ali ne i peronsku kartu koju ustaše proveravaju...

„Dejan predlaže da namerno naprave pometnju, zgazi psa, viče na Mariju što ga je povela, i sve to na odličnom nemačkom. Svađa brata i sestre skreće pažnju okupljenih, prolaze bez kontrole i stižu u Srbiju”, opisuje ovaj događaj Pavle Medaković.

Po dolasku u Beograd Dejan Medaković je najpre volontirao u Muzeju kneza Pavla, o čemu postoji i dokument na ovoj izložbi u okviru segmenta „Muzejski tragovi”. Tu su i povelje, diplome, izbeglička legitimacija, „Svjedodžba zrelosti” u Nezavisnoj državi Hrvatskoj, ordenje... U delu nazvanom „Kolekcije sa posvetom” nalazi se impresivna zbirka slika koje je Dejan Medaković posedovao, a to su dela Miće Popovića, Nadežde Petrović, Peđe Milosavljevića, Zore Petrović, Stojana Ćelića, Ivana Tabakovića, Bate Mihajlovića, Voja Stanića i drugih. Mnogi od njih bili su mu lični prijatelji. Na izložbi se emituje i dokumentarni film o Dejanu Medakoviću iz arhive RTS-a.

Obrazovni i naučni put

Dejan Medaković je obrazovni put započeo početkom tridesetih godina 20. veka u Sent Galenu u Švajcarskoj, a zatim u Hrvatskoj, kod franjevaca na Badiji. Gimnaziju je završio u Sremskim Karlovcima 1941. godine. Za vreme Drugog svetskog rata izbegao je u Srbiju, gde je radio kao asistent-volonter u Muzeju kneza Pavla u Beogradu. Nakon rata bio je zaposlen u Muzeju grada Beograda, Ministarstvu za nauku i kulturu i Saveznom zavodu za zaštitu spomenika kulture.

Diplomirao je na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, na grupi za istoriju umetnosti 1949. godine. Boravio je na tromesečnoj specijalizaciji u Nemačkoj, a 1964/1965. postao je stipendista Fondacije „Aleksander fon Humbolt” i tu godinu je mahom proveo radeći u Centralnom institutu za istoriju umetnosti (Zentralinstitut für Kunstgeschichte) u Minhenu.

Od 1952. do 1954. godine je radio kao asistent u Istorijskom institutu SANU. Doktorirao je s disertacijom Grafika srpskih štampanih knjiga 15–17. veka 1954. godine, nakon čega je odmah izabran za asistenta na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Kao dekan ovog fakulteta radio je u periodu od 1971. do 1973. godine.

Za redovnog člana SANU izabran je 1981. Posebnu delatnost Medaković je razvio u Matici srpskoj u Novom Sadu, gde je postao sekretar Odeljenja za likovne umetnosti odmah posle njegovog osnivanja 1964. godine. Bio je i član Evropske akademije nauka i umetnosti sa sedištem u Salcburgu, počasni član Rumunske akademije nauka i član Austrijskog društva za proučavanje 18. veka. Predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti postao je 1999. godine.

Dejan Medaković je svojim istraživanjima obuhvatio široki raspon tema od srednjovekovne umetnosti do modernog slikarstva, ali su težište njegovog rada činili srpsko barokno slikarstvo i srpske kulturne prilike u 18. i 19. veku. Bavio se i nemanjićkim periodom, opusima pojedinih slikara, istorijatom i umetničkim nasleđem manastira Srpske pravoslavne crkve. Bavio se i književnim stvaralaštvom. Pisao je poeziju, prozu, putopise. Za memoare „Efemeris” (1–5) dobio je mnoge prestižne književne nagrade.

Preminuo je 1. jula 2008. godine i sahranjen je u porodičnoj grobnici uz svog pretka, vojvodu Milorada Medakovića, na Novom groblju u Beogradu.