Tri tvrđave kulture Šibenika

Srednja Dalmacija i hrvatsko primorje sinonim su za letnje odmore, ali ne postoji godišnje doba za posetu gradu Dražena Petrovića  i Arsena Dedića – Šibeniku. Uz razgledanje starog grada, otkrivanje obližnjih plaža, uživanje u dalmatinskim specijalitetima i vinu, obavezna je poseta njegovim tvrđavama – još jednom zaštitnom znaku ovog grada.

Turističke brošure najavljuju spektakularan pogled sa sve tri šibenske kopnene tvrđave: Svetog Mihovila, Barone i Svetog Ivana. I zaista se vide stari grad, kanal Svetog Ante i ostrva šibenskog arhipelaga, ali posetioce tokom obilaska ovih znamenitosti očekuje mnogo više – spoj istorije i kulture sa savremenom tehnologijom.

TVRĐAVE SVETOG IVANA I BARONE – BEDEMI KOPNENE ODBRANE

Tvrđava sv. Ivana smeštena je iznad starog jezgra Šibenika, na 120 metara nadmorske visine što je čini najvišom  tvrđavom u gradu. Utvrđenje su podigli sami stanovnici 1646. godine i to za samo dva meseca kako bi se zaštitili od napada turskih osvajača, a ime je dobila po crkvici koja se tamo nalazila.

Tvrđava sv. Ivana je i najveće utvrđenje u Šibeniku. Sastoji se od „zvezde“ (u kojoj je tokom leta i kafić sa fantastičnim pogledom na šibenski kanal i ostrva, kao i suvenirnica u staroj barutani) i „klješta“ (gde je smešten edukativni kampus za programe kulturnih i kreativnih industrija). Ukoliko vam se neke zidine Svetog Ivana učine poznatim, meštani će se pohvaliti da je nekoliko glavnih scena poznate serije „Igra prestola“ u četvrtoj sezoni snimljeno baš tu.

Zanimljivo je da je tvrđava potpuno obnovljena tek pre dve godine. Programski usmerena na mlade – učenike i studente – prati inovacione trendove, tako da je to i mesto gde se posetioci mogu oprobati u virtuelnoj borbi protiv osvajača i „odbraniti“ tvrđavu.

Tvrđava Barone ili kako je većina lokalaca zove - Šubićevac - smeštena je blizu tvrđave sv. Ivana i građena je istovremeno radi odbrane grada od turske najezde u 17. veku. Ni za nju nije bilo razumevanja u tadašnjoj Mletačkoj Republici, te su građani sami prikupljali sredstva i počeli gradnju. Ime je dobila po mletačkom vojskovođi i baronu nemačkog porekla koji je i pokrenuo njenu izgradnju – prvo kao malog utvrđenja da bi kasnije bila ojačana i proširena.

Iako ne izgleda tako, decenijama je tvrđava Barone bila zapuštena i u njenim zidinama su se okupljali mladi iz obližnje škole.  Obnovljena je uz pomoć EU fondova i danas predstavlja svojevrstan interaktivni muzej kroz koji vas vodi tehnologija proširene stvarnosti - kompjuterski generisanom slikom i zvukom.  Tako dok šetate tvrđavom, posebnim  tabletima možete oko sebe videti svet kakav je bio u prošlosti, dok vam o lokalnoj istoriji Šibenika priča „fratar iz srednjeg veka“. Pre odlaska sa Barone tvrđave ne treba propustiti predah uz kafu na mestu sa najlepšim panoramskim pogledom na grad i zaliv.

TVRĐAVA SV. MIHOVILA POSVEĆENA ZAŠTITNIKU GRADA

Tvrđava sv. Mihovila najstarija tvrđava u Šibeniku, izvan čijih zidina se razvio ovaj grad na Jadranu. Istorija kaže da je izgrađena za vreme hrvatskog kralja Petra Krešimira IV u 11. veku kao glavna tačka odbrane šibenske lagune i ušća reke Krke. Pre epidemije kuge polovinom 17. veka Šibenik je imao najviše žitelja u Dalmaciji, ali je pošast odnela čak 80 odsto stanovnika. Ali sve ove istorijske podatke ne morate da pamtite, saznaćete ih u podzemnim delovima tvrđave na 3D mapiranim projekcijama na zidovima cisterni iz 15. veka.

Tvrđava je dobila ime po crkvi koja se nalazila unutar zidina od 12. veka. Važnost tvrđave i njena zaštitna uloga uticali su na to da sveti Mihovil (Mihajlo) postane zvanični zaštitnik grada Šibenika. Ipak, možda ćete od lokalaca čuti i za Tvrđavu svete Ane. To je samo stari naziv ove tvrđave koji potiče još iz 17. veka, zbog crkvice sv. Ane i istoimenog groblja koje se nalazi unutar zidina.

Iako je veći dao bedema i kula iz kasnog srednjeg i ranog novog veka, tvrđava je potpuno obnovljena tek pre deset godina. Tada je u središnjem delu dodata otvorena pozornica sa više od 1.000 sedišta, nezaobilazno mesto turneja hrvatskih, regionalnih i svetskih muzičkih zvezda.

Ispod Tvrđave je staro gradsko jezgro, sa lavirintom uskih uličica i istorijskih znamenitosti među kojima je najvažnija Katedrala sv. Jakova, remek-delo svetske arhitekture – jedina katedrala u Evropi potpuno sagrađena od kamena.

TVRĐAVA SV. NIKOLE JE BUDNO POMORSKO OKO

Iako nisu deo priče o tri tvrđave kulture Šibenika, treba pomenuti da grad ima čak dva spomenika na UNESKO-vom spisku svetske kulturne baštine: Katedralu svetog Jakova i Tvrđavu svetog Nikole. To Šibenik čini jednim od pet gradova na svetu s dva kulturna dobra na toj prestižnoj listi.

Tvrđava sv. Nikole sagrađena je u 16. veku, dok je grad bio pod kontrolom Venecije, da dočekuje i ispraća brodove, ali i kao prva odbrana od mogućih napada sa pučine. Veoma dobro očuvana, okružena je sa svih strana morem na ulazu u kanal sv. Ante, tako da je poseta moguća brodićem koji polazi sa gradske rive.

Legenda kaže da je Tvrđava sveti Nikola svojim izgledom i zaista odvraćala nezvane goste, tako da je sa njenih zidina samo jednom opalio top. Naime, stražari su u dosadi, jer sa mora nikada nije bilo napada, videvši u daljini turski brod odlučili da pošalju poruku upozorenja da nije poželjno prilaziti gradu. Napunili su top i ispalili đule – koje se palo samo tri metra dalje od zidina. U nadi da posada broda ništa nije primetila, odlučeno je da se taj događaj više ne pominje... niti puca bez potrebe.

Oni koji se odluče za vožnju brodom mogu obići i slapove reke Krke, ali i otići dalje i otkriti druge bisere šibensko – kninske županije. Među njima je i Kninska tvrđava koja je, kako se navodi, drugo vojno utvrđenje u Evropi po svojoj veličini.

NOĆ TVRĐAVA POVEZUJE REGION

Kulturno-turistička manifestacija „Noć tvrđava“ u protekle dve godine povezala je programe na više od 45 lokaliteta u 6 država: Hrvatskoj, Srbiji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Češkoj i Rumuniji. Šibenik najavljuje konkursanje za novu podršku u okviru EU programa prekogranične saradnje sa zemljama Jadransko-jonskog i Dunavskog makro regiona u cilju poboljšanja kulturno-turističke ponude u gradovima sa „utvrđenim“ spomenicima kulturne baštine (tvrđave, utvrđenja, dvorci…). U planu su organizovanje izložbi, predavanja, radionica, koncerata, projekcija filmova… a očekuje se aktivnije uključivanje Srbije sa svojim srednjevekovnim i drugim brojnim tvrđavama u ovaj regionalni projekat.

Tekst i fotografije: Sandra Pekić