Stent - mrežica koja spasava život
(Printscreen/Instagram)
Stentovi su mali medicinski uređaji, specijalno dizajnirane žičane mrežice, napravljene od legure metala koji su kompatibilni sa ljudskim tkivima. Ugrađuju se na mesto suženja krvnog suda, posebno koronarnih arterija koje snabdevaju srčani mišić krvlju.
Stent se ugrađuje kako bi se raširio krvni sud na mestu suženja i obezbedio normalan protok krvi kroz njega. Najčešće se stent ugrađuje pacijentima koji su preživeli infarkt miokarda, koji imaju aterosklerozu (ishemijsku bolest srca i anginu pektoris), kod pacijanata koji su operisani hirurškim bajpasom koronarnih arterija i ponovo imaju anginu pektoris ili infarkt srca.
Odluka o eventualnom postavljanju (plasiranju) stenta najčešće se donosi na licu mesta, čim se završi dijagnostička koronarografija.
Procedura postavljanja stenta naziva se koronarna angioplastika i obično se izvodi u specijalizovanim salama za kateterizaciju. Kateter se umetne kroz arteriju femoralis (bedrenu arteriju) i uvodi se kroz krvne sudove do koronarnih arterija. Balon kateter se koristi za širenje suženih delova arterija, a zatim se stent postavlja kako bi se održala prohodnost.
Stentovi se mogu postaviti i kroz brahijalnu arteriju na ruci. Ovaj pristup je koristan kod pacijenata koji imaju specifične potrebe ili kontraindikacije za postavljanje stentova kroz femoralnu arteriju.
Procedura se obično izvodi pod lokalnom anestezijom. To znači da se samo područje oko mesta uboda anestezira, a pacijent je budan tokom postupka, koji nije bolan, već samo nelagodan. Postupak se prati i obavlja uz pomoć rendgenskog kontrasta.
Većina stentova je premazana lekom koji pomaže da se arterija održi otvorenom.
Balon dilatacija
Pre nego što su stentovi postali uobičajeni, lečenje okluzije koronarnih arterija (suženja ili blokade) zahtevalo je druge metode.
Pre stentova, koristili su se lekovi za smanjenje suženja arterija. Na primer, nitroglicerin se primenjivao kako bi se privremeno proširile arterije i ublažili simptomi angine pektoris.
Ovi lekovi, međutim, nisu rešavali osnovni problem suženja.
Koristila se dilatacija balonom (angioplastika bez stenta) koja je uključivala umetanje balon katetera u suženu arteriju. Balon se zatim naduvavao kako bi proširio arteriju i poboljšao protok krvi. Međutim, bez stenta, kad se balon izvuče, postojala je veća šansa da se arterija ponovo suzi.
Koronarna bajpas hirurgija se metoda koja se i dalje primenjuje. Kod ove operacije hirurg koristi deo vene ili arterije iz drugog dela tela (najčešće vene safene iz noge ili unutrašnje grudne arterije) kako bi premostio sužene ili blokirane delove srčanih arterija. Na taj način se omogućava normalan protok krvi do srčanog mišića.
U poslednje vreme, kod odgovarajućih indikacija, koriste se bioapsorbirajući stentovi koji se postepeno razgrađuju u telu, ostavljajući prirodnu arterijsku strukturu. Novina su stentovi sa optičkim koherentnim tomografom (OCT), koji omogućavaju precizno praćenje stenta tokom postavljanja.
Prvi stent ugrađen pre 38 godina
Stentovi su trajno rešenje u većini slučajeva. Međutim, postoji rizik da se suženje vrati u 2 do 20 odsto slučajeva.
Redovni pregledi i pridržavanje lekarskih saveta o promeni ishrane, prestanku pušenja, fizičkoj aktivnosti i kontroli stresa, pomažu u održavanju trajnosti stenta.
Ugradnja stentova je revolucionarno poboljšala lečenje koronarne bolesti, omogućavajući pacijentima bolji kvalitet života i smanjenje rizika od srčanih komplikacija.
Prvi stent ugrađen je 1986. godine. Dva nezavisna tima, dr Žaka Piela, francuskog kardiologa i pionir u oblasti intervencionističke kardiologije i dr Ulriha Sigvarta, švajcarskog kardiologa, postavili su prve stentove u koronarne arterije. Ova dva tima su otvorila novo poglavlje u lečenju srčanih bolesti.
Oni su koristili samorazvijajući (Palmaz-Šac) stent koji se širio pod dejstvom tela i postavljao uz pomoć balona.
Prva ugradnja stenta za lečenje akutnog infarkta miokarda urađena je 1991, da bi tri godine kasnije, posle kliničkih ispitivanja koja su potvrdila efikasnost stentova, FDA odobrila njihovu upotrebu u Sjedinjenim Američkim Državama.
Stentovi su se od tada značajno razvili u dizajnu i sastavu.
Prvi stentovi su bili od nerđajućeg čelika. Kasnije su razvijeni stentovi sa lekom koji smanjuje rizik od ponovnog suženja arterija (restenoze). I dalje postoje istraživanja kako bi se stentovi unapredili. Radi se na razvoju boljih stent platformi, biokompatibilnih polimera, novih lekova i bioresorbirajućih okvira.
Od srca do oka
Stentovi se koriste u lečenju i raznih drugih bolesti. Osim srčanih, koronarnih stentova, postoje i endovaskularni stentovi koji se koriste za tretiranje periferne arterijske bolesti (suženje arterija drugih delova tela osim srca), cerebrovaskularne bolesti (koja zahvata mozak) i stenozu bubrežnih arterija (suženje arterija koje snabdevaju bubrege krvlju).
Pored postavljanja stentova u arterijama nogu, ruku, vrata ili bubrega, stentovi se mogu postaviti i unutar uretera (cevi koja povezuje bubrege i bešiku), za tretiranje ili prevenciju opstrukcije urina iz bubrega.
Prostatični stentovi se koriste za omogućavanje mokrenja kod muškaraca sa uvećanom prostatom, a stentovi se postavljaju i za tretiranje opstrukcije creva. Često se primenjuju kod osoba sa uznapredovalim karcinomom debelog creva ili drugim uzrocima blokade creva.
Stentovi pomažu i osobama sa uznapredovalim karcinomom jednjaka, jer održavaju otvorenost jednjaka kako bi osoba mogla da guta meku hranu i tečnosti.
Pankreasni i bilijarni stentovi se koriste za drenažu žuči iz žučne kese i pankreasa do tankog creva. Često se primenjuju kada žučni kamen blokira žučni kanal i izaziva potencijalno opasno zapaljenje.
Mikro-bajpas stentovi su nedavna inovacija koja se koristi kod osoba sa blagim do umerenim glaukomom otvorenog ugla. Implantiraju se mikrohirurški u oko, kako bi se smanjio intraokularni pritisak (pritiskanje unutar oka) i usporio napredak bolesti.