Trideset kilometara razlike

Ovih dana na TV gledamo dve ratne priče koje svedoče o tragičnoj sudbini srpskog naroda i velikim gubicima koje smo pretrpeli u dva zastrašujuća ratna vihora. Prva, „Vreme smrti” na Novoj TV, rađena po maestralnom romanu Dobrice Ćosića kojem se mnogo što-šta danas može osporiti, ali ne i dar za pripovedanje, gotovo teatralno, uzvišeno i filozofski, ali i bolno, jecajući, mudro, sagledava svu tragičnost srpskog vojnika, mladih, tek započetih života, đaka, vojskovođa, seljaka... koji su kao tek stasalo klasje pod srpom padali na iskrvavljenu zemlju, boreći se, idealistički, za otadžbinu... ni ne sluteći da će već za nepune tri decenije, ponovo, to isto... o čemu kazuje druga serija „Vazdušni most” na RTS.

Iako radnju obe serije deli svega tridesetak kilometara i isto toliko godina, čini se da je, u kvalitativnom smislu, razlika još veća. „Vreme smrti” se više, u stavu mirno, sluša nego gleda jer svaka izgovorena replika je kao mudrost, ona životna... Koliko god zvuči teatralno, uspešno su dočarani tragika rata, dinamika, dramatičnost i neizvesnost svakog sledećeg jutra, pred juriš... A misli vojnika i ratnika kao životne lekcije.

Scenografija i kostimi su s pažnjom osmišljavani... Tačno i realno... Atmosfera, u šumi, u hladnoj decembarskoj zimi, bez taina, vode, suvih čarapa, i čitavih vojničkih čizmi, boli od živopisnosti. Kao da smo tu, uz srpske junake, kao da sa njima bosi iščekujemo nadmoćnijeg neprijatelja... tamo negde, nevidljive, glasne, i ohole, iza gustih stabala suvoborske šume.

I jednu i drugu seriju krasi slična glumačka podela. Žarko Laušević je u ulozi Živojina Mišića pokazao svu svoju glumačku zrelost od koje zastaje dah... Boli pomisao da ga više nećemo gledati na malom i velikom ekranu i saznanje šta smo izgubili. Slede ga i njegove mlađe kolege Tamara Dragičević i Čubrilo Čupić koje gledamo i u drugoj pomenutoj seriji „Vazdušni most”, nažalost, samo manje uverljivije. To govori u prilog tome koliko je glumac nemoćan, uz sav svoj trud i talenat, bez jakog teksta i vešto vođene rediteljske misli.

Koliko god je važna i dobro odabrana tema, o kojoj se ne zna tako puno, a kojom se bavi „Vazdušni most” Radoša Bajića, o akciji spasavanja američkih savezničkih pilota u završnici Drugog svetskog rata, u ovoj seriji sve je crno-belo... podela na partizane i četnike, na okupatore i branitelje... Teodora Dragičević u ulozi mlade Radmile Jović je poput Hajdi koja miriše cveće, a Stiven Mur u ulozi američkog pilota Edvarda Volša kao Tom Kruz u romansiranim američkim filmovima.

Neuverljivi su i izgradnja piste u selu Pranjani, akcija seljaka-statista, igra i pesma zbog obavljenog cilja... dok je Nebojša Ljubišić gotovo karikaturalan u ulozi Draže Mihailovića.... Čak i veliki Žarko Laušević i Petar Božović nisu iskazali sav svoj glumački potencijal. Ipak, zahvaljujući sjajnoj fotografiji Predraga Jočića, uživamo u slikama gornjomilanovačkog zaseoka... Svoj doprinos je dala i Jelena Bajić Jočić koja je idiličnim scenama i vešto vođenom ekipom podsetila na lepotu srpskog sela.

I „Vremenu smrti” ima se što-šta zameriti. Na primer, kreator serije Goran Šušljik zaboravlja glavne protagoniste koje je sa strašću uveo u prve epizode... U međuvremenu ih je skroz zaboravio. Dok se situacija na frontu rasplamsava, šta se dešava sa sestrom jednog od glavnih junaka koju tumači Teodora Dragičević. Ostala je da služi kao medicinska sestra u valjevskoj bolnici koju su preuzeli okupatori... Šta je sa starim i zabrinutima Aćimom Katićem (Predrag Miki Manojlović), glavom porodice, čije je selo opustošeno...? Učiteljem (Bojan Žirović), njegovom ćerkom koja ne stiže da na ratište isprati svog dragog (Lenka Petrović), majkom mladog neiskusnog Ivana Katića (Nina Janković Dinčić), njegovim ocem, političarem Vukašinom Katićem (Dragan Mićanović)...? Posle jakih uvodnih dijaloga i oni su zapostavljeni... Što bi rekao jedan vrsni profesor dramaturgije svojim studentima – nemojte uvoditi likove ako ćete ih ubiti već u prvom činu. Izgleda da su autori ove serije taj čas propustili...

U svakom slučaju, šteta što serija „Vreme smrti” nije emitovana na RTS ili na nekom kanalu sa nacionalnom pokrivenošću. Taj razdor u srpskom narodu, koji je opisan u obe serije, čini se i danas aktuelnim. Ni oba rata nas nisu opametila!